52-083/2021

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
Eirargarður 2 • FO-100 Tórshavn
Tel: +298 304000 • Fax: +298 304045 • E-mail: amr@amr.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3Postboks 208
110 Tórshavn
24. november 2021
Mál: 21/23466
Tygara Skriv:
Viðgjørt: BÁT
Nr. 52-083/2021
Svar uppá § 52a fyrispurning nr. 52-083/2021 frá Tordi Niclasen, løgtingsmanni, settur
landsstýrismanninum í almannamálum Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur,
markamótskjalið og tænastuna til teirra, ið eru yngri enn 67 ár
Fyrispurningurin ljóðar soleiðis:
1. Hvussu langt er komið við at fremja ásetingarnar í Markamótaskjalinum – til gagns
fyri borgarar yngri enn 67 ár ?
2. Er ætlanin at fáa kommunurnar at hava ábyrgdina av tænastuni til teirra, ið eru millum
18 og 67 ár ?
Svar:
Til nr. 1 og 2
Tá ið lógin um heimatænastu, eldrarøkt v.m. varð sett í gildi 1. januar 2015, varð heimild
fingin at seta eina trímannanevnd, sum skuldi taka avgerðir um handfaring av markamótum í
mun til aðra lóggávu, Markamótsnevndin. Síðani lógin kom í gildi hevur Markamótsnevndin
tikið 13 avgerðir.
Í 2020 legði landsstýrismaðurin í almannamálum fram uppskot um broyting í lógini um
heimatænastu, eldrarøkt v.m. Endamálið við uppskotinum var at greiða nøkur av teimum
ivamálum um ábyrgdarbýti, sum hava verið millum land og kommunur, eftir at ávísar
tænastur blivu fluttar frá landinum til kommunurnar. Broytingin í lógini skuldi í størri mun
tryggja, at borgarar frameftir ikki detta niðurímillum vegna ógreið viðurskifti millum land og
kommunur.
Við galdandi áseting í lógini um heimatænastu, eldrarøkt v.m. er ásett, at kommunurnar veita
fólkapensjónistum við ellisbreki ella varandi sjúku, og sum hava tørv á hjálp ella røkt alt
samdøgrið, búpláss á ellis- og røktarheimi ella eldrasambýli. Og í serligum førum kunnu
kommunurnar veita røktarkrevjandi borgarum, sum ikki eru fólkapensjónistar, búpláss á elli-
og røktarheimi ella eldrasambýli.

-- 1 of 2 --

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
síða 2 av 2
Tað hava verið ivamál um, hvørjir borgarar, sum eru yngri enn 67 ár, eiga at fáa búpláss frá
kommununum, og hevur Markamótsnevndin tikið fleiri avgerðir um, nær landið og nær
kommunurnar skulu veita búpláss til borgarar undir 67 ár, sum eru røktarkrevjandi.
Avgerðirnar hjá Markamótsnevndini staðfesta, at røktarkrevjandi undir 67 ár, ið kunnu fáa
búpláss eftir § 14, stk. 2 í lógini um heimatænastu, eldrarøkt v.m., eru borgarar, ið hava sjúku,
ið eldri fólk vanliga fáa, og sum er í menning og gongur afturá. Alzheimers og onnur sløg av
demens eru mest vanligu sjúkur, ið elva til, at persónur gerst alsamt meira røktarkrevjandi.
Sclerosa á seinna stigi er annað dømi.
Avgerðirnar vísa eisini, at borgarar undir 67 ár, sum hava seinheilaskaða, sum útgangsstøði
eru ábyrgd hjá Almannaverkinum. Markamótsnevndin hevur eisini víst á, at borgarar, sum
hava demens orsakað av rúsdrekkamisnýtslu, eiga at fáa bútilboð frá Almannaverkinum.
Við broytingin í lógini um heimatænastu, eldrarøkt v.m. er ætlanin, at, røktarheim og
eldrasambýli hýsa fólkapensjónistum við ellisbreki og varandi sjúku, og sum hava tørv á
hjálp ella røkt alt samdøgrið. Afturat hesum bleiv sett inn í § 14 at røktarheim og
eldrasambýli hýsa persónum við varandi sjúku, ið er í menning og gongur afturá, og sum
hava tørv á hjálp ella røkt alt samdøgrið. Hendan broyting staðfestir við lóg, hvør hevur
ábyrgdina av at veita búpláss til tey, sum eru undir 67 ár og hava eina sjúku, sum er í
menning og gongur afturá.
Ásetingin í § 14 er tó ikki komin í gildi enn, men hevur landsstýrismaðurin í almannamálum
fingið heimild at seta ásetingina í gildi við kunngerð, eftir at eftirmetingin av lógini um
heimatænastu, eldrarøkt v.m, lógini um kommunalt samstarv um heimatænastu, eldrarøkt
v.m. og fíggingarleistinum er liðug.
Tá ið lógin um almannatrygd og tænastur varð sett í gildi 1. januar 2021 fekk Almannaverkið
ábyrgdina av at veita búpláss sambært § 45 og § 46 til borgarar, sum bera fjølbrek, og
borgarar, sum hava seinheilaskaða, sum eisini kunnu metast at vera røktarkrevjandi. Hetta er
gjørt sambært avgerðunum hjá Markamótsnevndini.
Tá ið eftirmetingin er liðug, og landsstýrismaðurin hevur fingið hesa, verður støða tikin til,
um ásetingin verður sett í gildi og um aðrar broytingar skulu gerast.
Tórshavn, 24. november 2021
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
landsstýrismaður í almannamálum

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Tordur Niclasen, løgtingsmaður
Svarari: Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, landsstýrismaður í almannamálum
Evni: Markamótaskjalið og tænastan til teirra, ið eru yngri enn 67 ár
Spurningar:
1. Hvussu langt er komið við at fremja ásetingarnar í Markamótaskjalinum – til
gagns fyri borgarar yngri enn 67 ár ?
2. Er ætlanin at fáa kommunurnar at hava ábyrgdina av tænastuni til teirra, ið eru
millum 18 og 67 ár ?
Viðmerkingar:
Tá eldraøkið í 2015 varð lagt út, fingu kommunurnar ábyrgd av teim, ið eru 67+;
Almannaverkið ábyrgdina av tænastuni til teirra millum 18 og 66 ár.
Nógvar kommunur hava lagt stóra orku í at veita tænastur í mun til tørvin.
Verri stendur til við teim tænastum, ið Almannamálaráðið hevur ábyrgd av.
Tað kom greitt fram undir pallborðsorðaskiftinum, sum Alzheimerfelagið á sinni
skipaði fyri undir heitinum ”Demensvinarligt samfelag”.
T.d. er dømi um persónar, sum eru “strandaðir” á sjúkrahúsum í fleiri mánaðir, tí
eingin tyktist at kunna og/ella vilja veita teim nøktandi tænastu, eftir at
sjúkrahúsviðgerðin var lokin.
Orsøkin til hesa óvirðiligu støðu, sum persónar eru komnir í, er, at viðkomandi ikki
hevur nátt pensjónsaldur, og sostatt fellur uttan fyri reglurnar um upptøku til búpláss á
ellis-og røktarheimum og eldrasambýlum hjá kommununum.
Vísandi til Markamótaskjalið, undirskrivað av avvarðandi pørtum 30.05.16, verður
fylgjandi staðfest í “Markamót 3” : “3. Markamót er somuleiðis, tá talan er um
borgarar, sum ikki eru fólkapensjónistar, men hevur varandi sjúku ella serligan tørv á
røkt alt samdøgrið”.
Tá slík støða tekur seg upp, verður fylgjandi sagt í sama “Markamót 3”: ”Landið
hevur ábyrgdina av at veita persónum við týðandi likamligium ella sálarligum breki
ella víðfevnandi sosialum trupuleikum, og sum tørva hjálp og stuðul til vanligt
dagligt virksemi, umframt møguliga røkt, búpláss”.
Vísandi til løgtingslóg nr. 19 frá 2014 um heimatænastu, eldrarøkt v.m. verður í § 14,
stk. 2 sagt: “Í serligum føri kann røktarheim ella eldrasambýli eisini hýsa øðrum
røktarkrevjandi persóni enn fólkapensjónisti”.
Sostatt er teoretiskur møguleiki til staðar, at persónar yngri enn 67 ár kunnu fáa pláss
á røktarheimi ella sambýli hjá kommununum. Verunleikin er bert, at í slíkum førum
verður kravd “gjaldváttan” frá Almannverkinum, áðrenn støða verður tikin til
møguliga upptøku á røktarheimi og sambýli.
Verður slík játtan ikki givin, ja, so er eingin hjálp at heinta frá teim kommunalu
stovnunum.

-- 1 of 2 --

Um kommunurnar eisini høvdu ábyrgd av teim yngri enn 67 ár, so vildi støðan uttan
iva verið munandi betri.
Sostatt er tað umráðandi og alneyðugt, sum skjótast at fáa hesar forðingar, ið raka tey
yngri enn 67 ár, av vegnum.
Í samgonguskjalinum, sum varð undirskrivað fyri tveimum árum síðan, stendur: ”Við
atliti til borgarar millum 18-66 ár verða ásetingarnar í Markamótaskjalinum settar í
verk”.
Tað er í hesum sambandi, at fyrispurningurin verður settur.
Á Løgtingi, 12. november 2021
Tordur Niclasen

-- 2 of 2 --