52-076/2021

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
Eirargarður 2 • FO-100 Tórshavn
Tel: +298 304000 • Fax: +298 304045 • E-mail: amr@amr.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3Postboks 208
110 Tórshavn
20. november 2021
Mál: 21/23238-2
Tygara Skriv:
Viðgjørt: BÁT
Nr. 52-076/2021
Svar uppá § 52a fyrispurning nr. 52-076/2021 frá Bjørt Samuelsen, løgtingsmanni,
settur landsstýrismanninum í almannamálum Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, um
eftirlit við og tryggjan av, at borgarar á ellis- og røktarheimum fáa nøktandi røkt,
endurmenning og viðlíkahaldsvenjing
Fyrispurningurin ljóðar soleiðis:
1. Hvør hevur eftirlit við, at heilsutænastur og røkt av eldri, ið búgva á ellis- og
røktarheimum ella sambýlum, eru nøktandi?
2. Hevur nakað eftirlit verið hesum viðvíkjandi síðani kommunurnar tóku ábyrgdina av
eldraøkinum? Um ja, í hvønn mun? Um nei, hví?
3. Hvør ásetir og tryggjar, at eldri búfólk á stovni fáa tær tænasturnar, ið ásettar eru í § 1 í
løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m.?
4. Verður gjørd nøkur góðskumeting og samanbering av tilboðunum í teimum ymisku
kommununum og heimunum/bústovnunum?
5. Smb. § 10 og § 11 í løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m., hava kommunurnar
skyldu at veita heimabúgvandi pensjonistum endurvenjing og viðlíkahaldsvenjing.
Hvønn rætt hava pensjonistar, ið búgva á heimum, til endurvenjing og
viðlíkahaldsvenjing?
6. Í hvønn mun verður endurvenjing og viðlíkahaldsvenjing givin pensjonistum, ið búgva á
ellis- og røktarheimum, og er munur á kommunum, í hvønn mun, hesi tilboð verða givin?
7. Hvør hevur eftirlit við, hvørt pensjonistar, ið búgva á heimum, fáa neyðug tilboð um
endurmenning og endurvenjing?
8. Er eldralógin endurskoðað, sum ásett í § 22 í lógini, og um ja, er ætlanin at gera nakrar
tillagingar í lógini, sum kvalitetstryggja tilboðið um røkt og menning fyri búfólk á ellis-
og røktarheimum og á sambýlum?

-- 1 of 3 --

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
síða 2 av 3
Svar:
Til nr. 1
Sambært § 19 í løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m. eru tað kommunurnar, sum hava
eftirlit við bústøðum, tænastum og tilboðum, sum verða veitt við heimild í lógini. Tað eru
eisini kommunurnar, sum kunnu steðga virksemi og tænastum sambært lógini, um krøvini í
lógini ikki verða hildin.
Til nr. 2
Sambært Kommunufelagnum hevur einki eftirlit verið síðani økið varð lagt til kommunurnar
at umsita.
Til nr. 3 og 4
Tað eru kommunurnar, sum sambært § 3 í løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m.,
skulu tryggja at eldri búfólk á stovni fáa tær tænasturnar, ið ásettar eru í lógini um
heimatænastu, eldrarøkt v.m.
Lógin er ein sokallað rammulóg, sum setir upp nakrar karmar fyri, hvussu kommunurnar
skulu og kunnu veita tænastur og tilboð. Kommunurnar gera sjálvar av, um tær ynskja at
veita fleiri tilboð og tænastur enn ásett í lógini, og hetta kann sjálvandi gera, at tilboðini og
tænasturnar eru ymiskar frá kommunu til kommunu. Tað er ikki lagt upp til, at tilboðini og
tænasturnar skulu samanberast.
Til nr. 5
Sambært viðmerkingunum til § 14, stk. 1, í lógaruppskotinum frá 2014, gera kommunurnar
sjálvar av, hvussu tænastan á heimunum verður løgd til rættis og hvørji tilboð teir borgarar,
sum búgva á røktarheimi ella eldrasambýli, skulu hava í boði. Her verður umframt røkt og
hjáveru, hugsað um virkistilboð, førleikamenning o.t.
Til nr. 6
Tað er munur á, hvussu endurvenjing og viðlíkahaldsvenjing er skipað á eldraøkinum kring
landið.
Yvirhøvur fáa búfólk á bústovnum endurvenjing eftir tørvi. Til dømis eftir at tey eru liðugt
viðgjørd og útskrivað av sjúkrahúsi.
Eisini verður skipað fyri bólkavenjingum á nógvum bústovnum við tí endamáli at styrkja
virkisførleika og at fyribyrgja og útseta, at virkisførleikin versnar.
Sambært kommununum er terapuetiska virksemið á eldraøkinum styrkt síðan økið varð
yvirtikið.
Til nr. 7
Sí svarið til nr. 1

-- 2 of 3 --

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
síða 3 av 3
Til nr. 8
Sum nevnt í svarinum til nr. 1, so áleggur lógin kommunum nakrar skyldur um, hvat tær
skulu og kunnu veita av tænastum. Eftirmetingin skal greiða frá, hvørt lógin virkar eftir ætlan
og um kommunurnar halda tær skyldur, sum eru álagdar teimum.
Í løtuni verður síðsta hond løgd á eftirmetingina, sum verður gjørd saman við Umhvørvis- og
vinnumálaráðnum, Fíggjarmálaráðnum, Kommunufelagnum og Almannamálaráðnum.
Tá ið landsstýrismaðurin hevur fingið eftirmetingina, fer hann at taka støðu til, um tørvur er á
broytingum í lógini.
Tórshavn, 20. november 2021
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur
Landsstýrismaður í almannamálum

-- 3 of 3 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Bjørt Samuelsen, løgtingsmaður
Svarari: Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, landsstýrismaður í almannamálum
Evni: Um eftirlit við og tryggjan av, at borgarar á ellis- og røktarheimum fáa nøktandi
røkt, endurmenning og viðlíkahaldsvenjing
Spurningar:
1. Hvør hevur eftirlit við, at heilsutænastur og røkt av eldri, ið búgva á ellis- og
røktarheimum ella sambýlum, eru nøktandi?
2. Hevur nakað eftirlit verið hesum viðvíkjandi síðani kommunurnar tóku ábyrgdina
av eldraøkinum? Um ja, í hvønn mun? Um nei, hví?
3. Hvør ásetir og tryggjar, at eldri búfólk á stovni fáa tær tænasturnar, ið ásettar eru í
§ 1 í løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m.?
4. Verður gjørd nøkur góðskumeting og samanbering av tilboðunum í teimum
ymisku kommununum og heimunum/bústovnunum?
5. Smb. § 10 og § 11 í løgtingslóg um heimatænastu, eldrarøkt v.m., hava
kommunurnar skyldu at veita heimabúgvandi pensjonistum endurvenjing og
viðlíkahaldsvenjing. Hvønn rætt hava pensjonistar, ið búgva á heimum, til
endurvenjing og viðlíkahaldsvenjing?
6. Í hvønn mun verður endurvenjing og viðlíkahaldsvenjing givin pensjonistum, ið
búgva á ellis- og røktarheimum, og er munur á kommunum, í hvønn mun, hesi
tilboð verða givin?
7. Hvør hevur eftirlit við, hvørt pensjonistar, ið búgva á heimum, fáa neyðug tilboð
um endurmenning og endurvenjing?
8. Er eldralógin endurskoðað, sum ásett í § 22 í lógini, og um ja, er ætlanin at gera
nakrar tillagingar í lógini, sum kvalitetstryggja tilboðið um røkt og menning fyri
búfólk á ellis- og røktarheimum og á sambýlum?
Viðmerkingar
Frá 1. januar 2015 fingu kommunurnar ábyrgdina av eldraøkinum, við løgtingslóg um
heimatænastu, eldrarøkt v.m. (Eldralógin). Í sambandi við viðgerð og samtykt av
lógini á vári 2014, var í álitinum til málið víst á fleiri avbjóðingar, ið fóru at standast

-- 1 of 2 --

av at flyta eldraøkið til kommunurnar at umsita, tí hetta ikki var nóg væl fyrireikað
(sí minnilutálit í tingmáli nr. 64/2013).
Víst varð millum annað á, at tað í lógini einki minstakrav varð ásett í mun til
tænastustøðið, og ei heldur ásett nakað eftirlit við dygd og tænastu, umframt at
kærumøguleikar manglaðu.
Eisini vísti Trivnaðarnevndin á, hvussu stóran týdning tað hevði at tryggja, at eldri
fólk fáa viðlíkahaldsvenjing, so tey eru før fyri at virka í einum gerandisdegi.
Skjótt eru 6 ár farin, síðani eldraøkið varð flutt kommununum. Javnan frættist um ov
trongt fíggjarligt rásarúm, um tørv á starvsfólki, um mun á tilboðum millum
kommunur og ymisk tilboð til búfólkið, alt eftir, á hvørjum heimi tú býrt.
Tilboð um viðlíkahaldsvenjing og endurmennandi tilboð tykjast ikki vera nøktandi, í
øllum føri nógvastaðni. Við teirri stóru avbjóðing fyri framman í mun til størri trýst á
bæði heilsu- og almannaverk, ikki minst orsakað av vaksandi tørvinum á fleiri
hondum, kann henda avbjóðing fara at gerast enn størri.
§ 22 í lógini ásetir: Henda løgtingslóg skal endurskoðast 5 ár eftir, at lógin er sett í
gildi. Hetta fyri at meta um, hvørt lógin virkar eftir ætlan, ella um broytingar skulu
gerast í skipanini.
Spurningarnir verða settir fyri at fáa fram, í hvønn mun ovasti myndugleikin á
almannaøkinum hevur innlit í støðuna á teimum ymisku heimunum fyri eldri. Og fyri
at fáa fram, hvørt nakað eftirlit er, sum tryggjar, at borgarar fáa ta røkt og
viðlíkahaldsvenjing, sum teimum tørvar – og sum kann vísa á tey føri, har borgarar
detta niðurímillum. Og fyri at fáa hesi viðurskifti greitt fram, so orka kann setast inn
at loysa avbjóðingarnar og betra røktina og tænastuna til eldri borgarar, sum av ellis-
ella øðrum breku hava stóran tørv á dyggum heilsutænastum, røkt og
viðlíkahaldsvenjing.
Á Løgtingi, 8. november 2021
Bjørt Samuelsen

-- 2 of 2 --