52-140/2020

1
Dagf. 19. mai 2021
HMR J. nr. 21/07815-5
Kaj Leo Holm Johannesen
Landsstýrismaður í heilsumálum
Svar
uppá
Fyrispurning frá Johan Dahl, løgtingsmanni, nr. 52-140/2020 eftir § 52a í tingskipanini um
tørvin á rehabilitering í Føroyum innan heilsuøkið
Fyrispurningurin er soljóðandi:
Spurningar:
1. Hvussu stórur er samlaði tørvurin í Føroyum á rehabilitering á heilsuøkinum árliga, t.d. í
2020, býtt á málbólkar ella slag av sjúkum, t.v.s. sjúklingar, sum eru í skipanini?
2. Hvussu nógvir sjúklingar fáa í løtuni onga rehabiliteringsviðgerð ella standa á bíðilista og
hvat slag av sjúkum er talan um?
3. Hvussu er uppgávubýtið millum sjúkrahúsini, t.v.s. hvat slag av rehabilitering er á ymsu
sjúkrahúsunum, hvussu nógvar sjúklingar er talan um, og hvør samskipar verandi
rehabiliteringsinnsats?
4. Ætlar landsstýrismaðurin at arbeiða fyri, at øll rehabilitering í Føroyum verður skipað í ein
depil?
Svar:
1. Hvussu stórur er samlaði tørvurin í Føroyum á rehabilitering á heilsuøkinum árliga,
t.d. í 2020, býtt á málbólkar ella slag av sjúkum, t.v.s. sjúklingar, sum eru í skipanini?
Sambært Sjúkrahúsverkinum er ikki møguligt at svara uppá, hvussu stórur samlaði tørvurin er á

-- 1 of 6 --

2
rehabilitering í Føroyum, men sjúkrahúsverkið kann siga nakað um, hvussu nógv fólk hava fingið
ymiskar venjingar og veitingar innan økið. Tað lýsir tó ikki allan tørvin. Víst verður annars til
talvurnar í svarinum til spurning 3.
Tað er eisini týðandi at gera greitt, at stórur munur er á hugtøkunum rehabilitering og endurvenjing.
Rehabilitering er ein meira umfatandi tilgongd, har ymiskir fakbólkar eiga ein lut í viðgerðini, t.d.
læknar, sjúkrarøktarfrøðingar, sálarfrøðingar, heilsurøktarar, audiologopedar, sosialráðgevarar,
ergo- og fysioterapeutar. Endurvenjing er bert ein partur av hesari tilgongd, har endamálið oftast
er at endurvinna kropsligar førleikar.
Samanumtikið verður mett, at endurvenjingin er væl skipað í Sjúkrahúsverkinum, meðan meira
kann gerast við at fáa hugsað ta samlaðu rehabiliteringshugsjónina inn í tænastuna, serliga á
somatiska økinum.
Vit vita, at stórur tørvur hevur verið á viðlíkahaldsvenjing og hava sjúkrahúsini, í tann mun tað
hevur borið til, roynt at hjálpt uppá hendan tørv. Nýggja vælferðarlógin ásetir, at hetta er ein
uppgáva, sum skal veitast av Almannaverkinum og kommunalu samstørvunum.
Sjúkrahúsverkið hevur tøl fyri sjúklingar, sum hava verið í skipanini á teimum trimum
sjúkrahúsunum árini 2018, 2019 og 2020, sí niðanfyri. Talan er um kontaktir av innløgdum og
ambulantum sjúklingum.
2. Hvussu nógvir sjúklingar fáa í løtuni onga rehabiliteringsviðgerð ella standa á bíðilista
og hvat slag av sjúkum er talan um?
Tað ber ikki til at svara uppá, hvussu nógvir sjúklingar onga viðgerð fáa, tí tey eru ikki skrásett í
einum samlaðum yvirliti.
Bíðilistin til ergo- og fysioterapi á Landssjúkrahúsinum er 90 sjúklingar í løtuni. Her er talan um
sjúklingar innan lungnaøkið størst. Harumframt eru millum annað sjúklingar við hjartasjúkum,
krabbamein, og gigtasjúkum til heittvatnshylin. Á Klaksvíkar sjúkrahúsi eru í løtuni umleið 40
fólk á visitatiónslistanum (sum ikki er ein veruligur bíðilisti, tá ið onkrir av sjúklingunum ikki
skulu byrja viðgerð fyrr enn umleið 3 mánaðir). Tað eru í høvuðsheitum ortopædkirurgiskir
sjúklingar, sum eru ávístir frá serlæknum á Landssjúkrahúsinum og Klaksvíkar sjúkrahúsi, sum
eru á bíðilista. Á Suðuroyar sjúkrahúsi er bíðilistin um 50 fólk.
3. A) Hvussu er uppgávubýtið millum sjúkrahúsini, t.v.s. B) hvat slag av rehabilitering er á
ymsu sjúkrahúsunum, C) hvussu nógvar sjúklingar er talan um, og D) hvør samskipar
verandi rehabiliteringsinnsats?
a) Uppgávubýti millum sjúkrahúsini:
Øll trý sjúkrahúsini veita grundleggjandi sjúkrahúsviðgerð/-endurvenjing. Sjúkrahúsleiðslan fyri
Sjúkrahúsverkið, arbeiðir í løtuni miðvíst við at samskipa innsatsin ímillum tey trý sjúkrahúsini.
Hetta verður gjørt í samráð við Heilsumálaráðið. Ein faldari til borgaran við kunning um, hvørji

-- 2 of 6 --

3
tilboð eru á teimum trimum sjúkrahúsunum, er gjørdur fyri nøkrum árum síðani, og er við at verða
dagførdur í mun til verandi tilboð.
Niðanfyri verður greitt frá, hvørji tilboð eru á teimum trimum sjúkrahúsunum, men yvirskipað
kann sigast, at Landssjúkrahúsið veitir endurvenjing til mest sum allar serlæknagreinar, ið eru á
sjúkrahúsinum. Allir sjúklingar, ið eru innlagdir og verða ávístir til fysioterapi, fáa endurvenjing.
Somuleiðis verður arbeitt við endurmenning til psykiatriskar sjúklingar.
Á Klaksvíkar sjúkrahúsi verður arbeitt innan økini, sjúkum í nervalagnum (neurologi),
giktasjúkum (reumatologi) og skurðviðgerð í knøum og mjadnum vm. ortopædkirurgi. Politiskt er
avgerð tikin um, at endurvenjing av seinheilaskøddum sjúklingum, sum koma beinleiðis av
donskum sersjúkrahúsi, verður veitt á Klaksvíkar Sjúkrahúsi. Tilboðið er ment síðani 2015.
Á Suðuroyar sjúkrahúsi eru sjúklingabólkarnir ymiskir: skurðviðgerð í knøum og mjadnum vm.
(ortopædkirurgi), sjúkum í nervalagnum (neurologi), hjartasjúkum (kardiologi), giktasjúkum
(reumatologi) o.a.
b) Hvat slag av rehabilitering er á ymsu sjúkrahúsinum og hvussu nógvar sjúklingar er talan
um
Í tølunum niðanfyri eru talið av kontaktum um árið fyri alt Sjúkrahúsverkið. Ein sjúklingur kann
hava og hevur oftast fleiri kontaktir.
Klaksvíkar sjúkrahús
Tølini fyri kontaktir á Klaksvíkar sjúkrahúsi seinnu árini eru hesi:
2018
• Heittvatnshylur – 2.062
• Ergoterapi – 845
• Ergoterapi innløgd – 161
• Fysioterapi á fys – 5.219
• Fysioterapi á seingjardeild – 201
• Bandagist – 115
• Skómakari - 105
2019
• Heittvatnshylur – 2.506
• Ergoterapi – 1.260
• Ergoterapi innløgd – 232
• Fysioterapi – 5.867
• Fysioterapi innløgd – 172

-- 3 of 6 --

4
• Bandagist – 105
• Skómakari - 120
2020
• Heittvatnshylur – 1.243
• Ergoterapi – 1.426
• Ergoterapi innløgd – 221
• Fysioterapi – 7.535
• Fysioterapi innløgd – 151
• Bandagist – 87
• Skómakari – 95
Suðuroyar sjúkrahús
Tølini fyri kontaktir á Suðuroyar sjúkrahúsi seinastu árini eru hesi:
Fysioterapi:
• 8157 í 2018,
• 5812 í 2019,
• 5136 í 2020.
Ergoterapi:
• 971 í 2018,
• 1502 í 2019,
• 1678 í 2020.
Barnaviðgerð:
• 17 í 2018,
• 9 í 2019,
• 5 í 2020.
Herumframt eru tølini fyri kropsterapi í pínuklinikkini hesi:
• 144 í 2019 og
• 106 í 2020.
Sjúklingabólkarnir er ymiskir t.d.: mjadnar, knø, spinalstenosa, discusprolaps, akslar, frakturar av
ymsum slag, apopleksisjúklingar, hjartasjúkingar, lungasjúkingar, giktasjúklingar, neurologiskir
sjúklingar. Sjúklingar við ryggtrupulleikum, ítróttarskaðar (krossbond, achillessena o.l.).
Bróstkrabbasjúklingar og arrviðgerð. Barnaviðgerð. Barnakonur (kokupína o.l.). Bassinvenjing til
kroniskar sjúklingar við pínu. Lívsstílssjúkur av ymsum slag. Harumframt er uppgávubýtið í dag
soleiðis, at Suðuroyar sjúkrahús veitir parkinsonrehabilitering til fasu 2 og 3 sjúklingar, tað vil

-- 4 of 6 --

5
siga, tá ið sjúklingurin er komin meira fyri seg. Í mun til parkinsonrehabiliteringina er talan um 2
hold hvørt ár við 8 sjúklingum.
Landssjúkrahúsið
Høvuðstátturin í arbeiðinum á Ergo- og fysioterapideildini á Landssjúkrahúsinum er at viðgera
innlagdar sjúklingar.
Fleiri av tilboðunum er endurvenjing, ið er partur av rehabiliteringini. Men oftast stendur hesin
parturin einsamallur, og til aðrar tíðir er ergo- og fysioterapi ikki skipaður partur av
rehabiliteringini. Eitt nú veita ergoterapeutarnir bert viðgerð til sjúklingar, ið hava fingið
heilabløðing (apoplexisjúklingar), hondskurðviðgerð (hondkirugi) og kanning av hálsi og svølgi
(dysfagiskreeiningar).
Einasta veruliga rehabiliteringsdeild er B7, ið eru ein neurologisk deild, og har talan bæði er um
akutta og langtíðar innleggjan. B7 hevur fyri tað mesta apolexisjúklingar (fasu 1 og fasu 2) og
aðrar neurologiskar sjúklingar. B8, ið er deild fyri hjarta- lungnasjúkur, hevur
bráfengisinnleggingar og útgreiningar, meðan rehabiliteringin gongur fyri seg í ambulant.
Rehabilteringstilboðið á LS til hjartasjúklingar og lungnasjúklingar er eitt skipað tilboð.
Bert ein lítil partur av krabbameinssjúklingum, tey ið fáa kemoviðgerð, fáa endurvenjing, men tað
gongur fyri seg ambulant.
Skurðdeildirnar veita endurvenjing, men flestu sjúklingarnir eru stutt innlagdir og hesir halda tí
fram ambulant. Fleiri av hesum eru planlagdar skurðviðgerðir t.d. knæskurðviðgerð,
mjadnaskurðviðgerð, ryggskurðviðgerð, akslaskurðviðgerð, knæskurðviðgerð v.m.
Psykiatriski depilin veitir sálarliga rehabilitering, og er ergo- og fysioterapi týðandi partur av
hesum. Hesi tilboð verða veitt til innløgd og ambulant.
Fysioterapi
Amb kontaktir 2018 2019 2020
Ambulantur sjúklingur 4733 5152 4446
Hjarta/lunga kanning 42
Hjartahold 1560 1422 882
Knæhold 144 242 286
Kokubotnahold 77 38 87
KOL hold 410 484 39
Mjadnahold 226 402 280
Venjingarhylur 108
7150 7740 6170
Innlagdur sjúklingur 6591 6260 5459
13.741 14.000 11.629

-- 5 of 6 --

6
Ergoterapi
Amb kontaktir 2018 2019 2020
Ergo stovugongd 102
Familjusamrøða 28 30 17
Heimavitjan 15 10 12
Viðgerð á ergodeild 1873 2974 3009
Viðgerð á
seingjardeild
27 2
2.018 3.041 3.040
c) Hvør samskipar verandi rehabiliteringsinnsats
Rehabiliteringin av innløgdum sjúklingum verður samskipað av avvarðandi deild á teimum
trimum sjúkrahúsunum hvør sær. Hetta verður gjørt í samstarvi við Almannaverkið og
kommunalu samstørvunum, men eingin yvirskipað samskipan er. Læknarnir (sjúkrahúslæknar
ella kommunulæknar) ávísa t.d. hvør sær, hvat sjúkrahús skal hava uppgávuna.
Men sum longu nevnt verður í løtuni arbeitt við at samskipa innsatsin neyvari ímillum tey trý
sjúkrahúsini. Hetta arbeiðir tekur tíð og skal gerast gjølliga.
4. Ætlar landsstýrismaðurin at arbeiða fyri, at øll rehabilitering í Føroyum verður
skipað í ein depil?
Landsstýrismaðurin arbeiðir áhaldandi við at menna endurvenjingina innan Sjúkrahúsverkið. Hetta
verður gjørt við at fáa játtan til vega á fíggjarlógini til nýggj átøk innan endurvenjing. Í 2020 vóru
2 mió. kr. settar av til endurvenjing og í 2021 vóru 1,6 mió. kr. settar av til økið.
Landsstýrismaðurin ætlar at arbeiða fyri, at enn fleiri pengar verða settir av til endurvenjing í
hesum samgongutíðarskeiðnum. Harumframt verður arbeitt við at skapa tryggar karmar kring
endurvenjingina innan Sjúkrahúsverkið, soleiðis at heilsustarvsfólk verður tilnevnt at samskipa
endurvenjingartilboðið til sjúklingin, og soleiðis at sjúklingar, ið verða útskrivaðir av sjúkrahúsi,
fáa eina endurvenjingarætlan.
Sjúkrahúsverkið arbeiðir sjálvt við at menna endurvenjingina. Samstarvað verður meira og meira
uppá tvørs av teimum trimum sjúkrahúsunum, soleiðis at endurvenjing verður veitt og styrkt á
øllum teimum trimum sjúkrahúsunum.
Landsstýrismaðurin metir, at hetta er rætta leiðin at fara, og metir sostatt ikki, at tað er ráðiligt at
skipa tann partin, sum Sjúkrahúsverkið veitir av tænastum innan rehabilitering í Føroyum í einum
depli.
Kaj Leo Holm Johannesen
landsstýrismaður

-- 6 of 6 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Johan Dahl, løgtingsmaður
Svarari: Kaj Leo Holm Johannesen, landsstýrismaður í heilsumálum
Evni: Tørvurin á rehabilitering í Føroyum - heilsuøkið
Spurningar:
1. Hvussu stórur er samlaði tørvurin í Føroyum á rehabilitering á heilsuøkinum árliga, t.d. í
2020, býtt á málbólkar ella slag av sjúkum, t.v.s. sjúklingar, sum eru í skipanini?
2. Hvussu nógvir sjúklingar fáa í løtuni onga rehabiliteringsviðgerð ella standa á bíðilista og
hvat slag av sjúkum er talan um?
3. Hvussu er uppgávubýtið millum sjúkrahúsini, t.v.s. hvat slag av rehabilitering er á ymsu
sjúkrahúsunum, hvussu nógvar sjúklingar er talan um, og hvør samskipar verandi
rehabiliteringsinnsats?
4. Ætlar landsstýrismaðurin at arbeiða fyri, at øll rehabilitering í Føroyum verður skipað í ein
depil?
Viðmerkingar:
Tað eru nógvir føroyingar, sum hava tørv á rehabilitering. Rehablitering byggir á ta fortreyt, at
talan er um viðgerð í longri tíðarskeið. Sjúkralegur í styttri tíðarskeið krevja ikki tað sama av
avvarðandi, arbeiðsbyrða og familjulív - ein læknafaklig meting.
Rehabilitering verður umrøtt oftani, men uttan at vit hava nakað neyvt yvirlit yvir, hvør veruliga
støðan og tørvurin er á rehabilitering. Harafturat liggur innsatsurin spjaddur kring landið, nøkur
økið uppraðfest onnur ikki o.a. Í løtuni sær út til, at játtanir verða stroyddar út til einstøk tilboð
og sjúkrahús - uttan neyðugu samskipanina og brúkaran í fokus.
Rehabilitering í Føroyum virkar ikki sum ein samanhangandi tvørfaklig skipan, har rættindi og
skyldir hjá borgarunum eru tryggjaði fyri at kunna virka aftur í gerandisdegnum. Skipanin er í
løtuni pettað sundur í ymiskar skipanir og tí er ikki gjørligt at gera fullfíggjaðar
rehabiliteringsætlanir. Avleiðingin er, at borgarar, sum gerast álvarsliga sjúkir, detta
niðurímillum - fáa ikki nøktandi samskipandi tænastur.
Rehabilitering fyrigongur bæði á heilsuøkinum og almannaøkinum, og tí hevur
landsstýrismaðurin í almannamálum fingið ein fyrispurning um sama evnið.
Tað er ikki gjørligt í løtuni neyvt at lýsa tørvin á rehabilitering í Føroyum, t.d. býtt upp á
málbólkar, sjúkuslag ella geografiskt, og tað, sum ikki verður skrásett, ber ikki til at stýra. Tað er
altavgerandi at vita, hvør tørvurin er og út frá tí skipa okkum best møguligt, geva bestu
tænasturnar, kostnaðareffektivt og við borgaranum í fokus. Tí verður hesin fyrispurningur settur.
Á Løgtingi, 5. mai 2021
Johan Dahl

-- 1 of 1 --