52-113/2020

U T T A N R Í K I S - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Tinghúsvegur 5-7 • Postrúm 3279 • FO-110 Tórshavn
 +298 30 65 00 •  ummr@ummr.fo • www.ummr.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3
100 Tórshavn
Dagfesting: 20. apríl 2021
Tygara ref.:
Máltal.: 19/00017-137
Svar
upp á
skrivligan fyrispurning nr. 52-113/2020 frá Rósu Samuelsen, løgtingskvinnu, eftir § 52 a í
Tingskipanini, settur Jenis av Rana, landsstýrismanni í uttanríkis- og mentamálum.
Evni: Hjálp til børn og ung við psykiatriskum diagnosum
Fyrisurningurin er soljóðandi:
Spurningar:
1. Er nøkur ætlan í gongd fyri at bøta um skúlatilboðið til børn í fólkaskúlanum við
psykiatriskum diagnosum, sum t.d. ADHD og autismu?
2. Hví verða einsæris tímar so sjáldan játtaðir til hesi børnini í skúlanum, tá tað er neyðugt -
um ikki annað, so í eitt avmarkað tíðarskeið?
3. Er tað ein gongd leið at umskipa verandi skúla- og námsfrøðiligar tænastur til meira
tvørgeiralig og tvørprofessionel skúla- og námsfrøðilig samstørv?
4. Er ætlanin at uppraðfesta Sernám, so øll við serligum avbjóðingum fáa útgreining,
ráðgeving og viðgerð?
5. Hvat skal til fyri at seta samskipanarstarvsfólk, ið kunnu samskipa skúla- og frítíðarskúla
til børnini við psykiatriskum diagnosum?
6. Hvørjar lógarbroytingar skulu til fyri at fremja skúla- og námsfrøðilig samstørv til børn
og ung við psykiatriskum diagnosum?
Svar
Til 1: Skipanin við sertilboðum í fólkaskúlanum er munandi ment seinnu árini. Skúlaárið
2020/21 er tilsamans 9 sertilboð skipað um allar Føroyar. Næmingatalið í hesum tilboðum er
hetta skúlaárið um 175 og til næsta skúlaár verða sertilboðini ment enn meiri.
Sertilboð eru ætlað børnum, ið ikki megna ein skúladag í einum vanligum flokki, men mugu
hava aðrar umstøður fyri at trívast og læra. Tað kann røkkast í sertilboði samstundis sum
tilknýtið til flokkin og børn annars í skúlanum verður varðveitt. Havast má fyri eyga, at sertilboð
ikki einans eru grundað á psykiatriskar diagnosur, men á tørv barnsins. Nøkur børn í sertilboð
hava diagnosu(r), men ikki øll - og nøkur børn við diagnosum eru í vanligum flokki (við
tillaginum), tí tey megna tað . Tískil verður alsamt arbeitt við at menna skúlatilboðini, bólkar
verða gjørdar eftir tørvi. Tað er einans sertilboðið í Hoyvíkar skúla, har autismu-líknandi
avbjóðingar verður nevnt sum avgerandi fyri upptøku.

-- 1 of 2 --

U T T A N R Í K I S - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Tinghúsvegur 5-7 • Postrúm 3279 • FO-110 Tórshavn
 +298 30 65 00 •  ummr@ummr.fo • www.ummr.fo
Til 2: Játtanarskipanin til skúlarnar er soleiðis skrúvað saman, at tað ber til hjá skúlunum at skipa
smærri bólkar, lesiskeið og seta inn eyka í avmarkaða tíð. Hetta er tann parturin av játtanini, ið
kemur undir miðfirraðaðu játtanina, sum svarar til eina tímajáttan á 24% av næmingatalinum í
skúlanum. Miðfirrað játttan er játtan til sernámsfrøðiliga økið í fólkaskúlahøpi, so at skúlar og
skúlaeindir sjálvar kunnu skipa tímarnar.
Skúlarnir kunnu eisini søkja um serskipanir og um eyka játtan til serstøk tiltøk í avmarkaða tíð.
Slíkar umsóknir verða fakliga viðgjørdar í Sernámi, áðrenn ein møgulig játtan verður latin frá
Undirvísingarstýrinum. Dømi eru um fleiri slíkar serskipanir hetta skúlaárið.
Til 3: Í fólkaskúlanum eru bæði lærarar og námsfrøðingar settir. Serliga í sertilboðunum er hetta
galdandi, har lærarar og námsfrøðingar samstarva um dagliga tilboðið, ið veitt verður børnunum.
Harumframt veitir Sernám fakliga ráðgeving av ymiskum slagi so sum sálarfrøði, audiologopedi
og innan sernámsfrøði. Sostatt fer nógv tvørprofessionelt samstarv fram, tá um sertilboð til
næmingar við serligum tørvi ræður.
Heldur enn at umskipa, sum er meira umfatandi, er neyðugt at styrkja og menna verandi skipanir.
Ein gongd leið kundi verið at sett tíð og orku av til at finna fram til ”best pratice” og at tillaga
verandi skipanir hareftir.
Til 4: Lógarásett er, at Sernám er ráðgevandi stovnur. Tørvur er á meira orku til ráðgeving,
umframt at viðgerðartilboð til børn og ung í Føroyum mangla.
Til 5: Um samskipanarstarvsfólk skal setast, er fyrst neyðugt at lýsa uppgávuna hjá viðkomandi
og setanartilknýtið.
Til 6: Neyðugt er at lýsa, hvat liggur í hugtakinum “skúla- og námsfrøðilig samstørv” neyvari
fyri at svara hesum.
Týdningarmikið er, at sjóneykan ikki bert er á psykiatriskum diagnosum, men á tørvin, sum
krevur námsfrøðilig og sálarfrøðilig átøk/vitan og harvið samstørv.
Vit hava skipanir, har tað er samstarv milllum Barna- og umgdómspsykiatriina og Sernám,
Unvirvísingarstýrið og Fólkaskúlan. So tað eru ikki í fyrstu atløgu lógarkarmar, sum forða fyri,
at slík samstørv verða ment.
Vinarliga
Uttanríkis- og mentamálaráðið
Jenis av Rana
landsstýrismaður

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Rósa Samuelsen, løgtingsmaður
Svarari: Jenis av Rana, landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum
Evni: Hjálp til børn og ung við psykiatriskum diagnosum
Spurningar:
1. Er nøkur ætlan í gongd fyri at bøta um skúlatilboðið til børn í fólkaskúlanum við
psykiatriskum diagnosum, sum t.d. ADHD og autismu?
2. Hví verða einsæris tímar so sjáldan játtaðir til hesi børnini í skúlanum, tá tað er
neyðugt - um ikki annað, so í eitt avmarkað tíðarskeið?
3. Er tað ein gongd leið at umskipa verandi skúla- og námsfrøðiligar tænastur til meira
tvørgeiralig og tvørprofessionel skúla- og námsfrøðilig samstørv?
4. Er ætlanin at uppraðfesta Sernám, so øll við serligum avbjóðingum fáa útgreining,
ráðgeving og viðgerð?
5. Hvat skal til fyri at seta samskipanarstarvsfólk, ið kunnu samskipa skúla- og
frítíðarskúla til børnini við psykiatriskum diagnosum?
6. Hvørjar lógarbroytingar skulu til fyri at fremja skúla- og námsfrøðilig samstørv til
børn og ung við psykiatriskum diagnosum?
Viðmerkingar:
Ein kanning hjá Fólkaheilsuráðnum frá november 2020 vísti, at sálarliga heilsustøðan
hjá nøkrum ungum í Føroyum er alt annað enn góð. Í øðrum londum veit mann, at ein
partur av ungum, ið stríðast sálarliga, eru ung, sum hava psykiatriskar diagnosur, t.d.
ADHD ella eru í autismuspektrinum, og sum ikki hava fingið rætt skúla- og
námsfrøðiligt tilboð.
Í seinastuni hevur ofta verið frammi, at nógv rúsevni eru at finna millum ung í
Føroyum. Í øðrum londum hava kanningar víst, at nøkur av hesum ungu, ið gerast
bundin at rúsevnum, eru ung við psykiatriskum diagnosum, sum ikki hava fingið góða
skúlagongd og nøktandi námsfrøðilig tilboð.
Ein kanning hjá Rockwool-fondinum í Danmark í 2012 vísti, at fólk, ið ikki fáa viðgerð
fyri ADHD, kosta danska statinum 2,8 mia. kr. um árið. Í Íslandi hevur mann lagt dent
á, at hesi børn og ung hava heilt serligar førleikar, og tá tey gerast vaksin fara tey í
parttíðar- ella fulltíðarstørv. Hetta hevur við sær, at tey ikki kosta eins nógv fyri tað
almenna sum í Danmark.
Talgildu Føroyar er eitt frambrot, sum gevur nógvar møguleikar, t.d. til at skapa eina
talgilda námsfrøðiliga miðstøð fyri børn og ung við psykiatriskum diagnosum. Hetta
fyri at røkka so nógvum sum møguligt og veita ráðgeving og upplæring.

-- 1 of 2 --

Tað hevur stóran týdning, tá børn og ung hava fingið staðfest psykiatriskar diagnosur, at
tey ikki verða slept uppá fjall, og at landsstýrismaðurin tekur ítøkilig stig rætta vegin.
Tí verður hesin fyrispurningur settur.
Á Løgtingi, 6. apríl 2021
Rósa Samuelsen

-- 2 of 2 --