52-039/2020

Helgi Abrahamsen
landsstýrismaður
Svar
uppá
fyrispurning frá Ingilín Didriksen Strøm, løgtingskvinnu, í løgtingsmáli nr. 39/2020
viðvíkjandi viðvíkjandi plastdálking
Spurningurin var soljóðandi:
1. Ætlar landsstýrismaðurin at gera reglur fyri at basa plastdálking frá grótspreingingum?
2. Hvørjar ítøkiligar ætlanir hevur landsstýrismaðurin fyri at basa plastdálking á landi og sjógvi í
Føroyum næstu árini?
Svar:
1.
Landsstýrismaðurin metir ikki, at trupulleikin við plastdálking frá spreingileidningum kann loysast
við at gera ítøkiligar reglur um plast frá spreinging av gróti, og hevur tí í løtuni ikki ætlanir um
slíkar reglur.
Sambært lógini um umhvørvisvernd er bannað at dálka áir, vøtn, hav o.a., og hava øll tí skyldu til at
forða fyri og avmarka dálking mest møguliga. Tó kann vera trupult at støðga øllum útláti, men eiga
vit at gera okkara besta fyri at minka um alt dálkandi útlát.
Umhvørvisstovan krevur, at arbeiði at gera tunlar og stór grótbrot umframt útfylling av gróti á
sjógv, har plast er í grótinum, skulu hava umhvørvisgóðkenning. Í tunlum stavar plast eisini frá
betonginum, sum verður brúkt til at klæða tunlarnar innan. Okkum vitandi er armeringsplast higartil
ikki brúkt í Føroyum
Í umhvørvisgóðkenningum verða settar treytir um at avmarka nøgdina av plasti, sum fer út í
náttúruna við at krevja, at spillivatn frá arbeiðinum í tunlum verður reinsað. Til útfyllingar út á
sjógv verður kravt, at byrgingar verða settar upp fyri at forða plastinum at spjaða seg. Eisini er ein
fyrimunur, um grót verður fylt við lastbili frá landi, heldur enn frá grótprámi, tí tá liggur meira plast
eftir í útfyllingini.
Tað finnast spreingiskipanir, sum ikki brúka plastleidningar, men hetta er ein væl dýrari loysn enn
at spreingja við leiðingum, sum gjørt verður í dag, og verða hesar skipanirnar enn ikki nýttar í
okkara grannalondum, tí at neyðuga vitanin og mannagongdirnar framvegis ikki eru tøkar.
Væntandi verða hesar skipanir framvegis mentar og ódýrari í framtíðini, og verður tí umhugsað at
seta krav um at brúka spreingiskipanir, sum ikki brúka plastleidningar.
2.
Plast er eitt bíligt og haldgott tilfar, sum verður nógv brúkt bæði í húsarhaldum og vinnu, sum eitt
nú pakkitilfar, byggitilfar, klæði, bildekk, máling, fiskireiðskap og mangt annað.

-- 1 of 2 --

Men ein trupulleiki við plasti er júst, at tað er sera haldgott, og verður ein trupulleiki, um tað endar í
náttúruni, har tað nærum ikki verður niðurbrotið av smáverum, men pettað sundur í smærri og
smærri bitar av veðri og vindi, og endar sum sonevnt mikro- og nanoplast.
Tíbetur hava Føroyar eina vælvirkandi renovatiónsskipan, sum í stóran mun tryggjar, at burturkastið
verður viðgjørt á rættan hátt, og at meiri og meiri av burturkastinum verður endurnýtt.
Arbeitt verður við at endurskoða kunngerðina um burturkast, har tað m.a. verður miðað eftir at
fyribyrgja burturkasti, og at ringbúskapur verður berandi. Tað er m.a. at leingja livitíðina hjá vørum
og tilfari, og at vit í størri mun fara burtur frá at brúka og tveita burtur. Eisini verður umhugsað at
áseta eina sonevnda framleiðaraábyrgd, sum áleggur framleiðarum og innflytarum av vørum at stíla
fyri og fíggja afturtøku og handfaring av vøruni, tá hon hevur tænt fyri seg. Tað skal eggja
framleiðaranum til at framleiða vørur, sum eru lættari at endurvinna og ikki innihalda
umhvørvisskaðilig evni.
Ein týðandi táttur í at fyribyrgja dálking er eitt nú at kunna borgarar og virki um, hvussu tey kunnu
fyribyrgja og minka nøgdina av plasti, hvussu innsavning og viðgerð av burturkasti er skipað, og
hvussu burturkastið skal skiljast.
Umhvørvis- og vinnumálaráðið, tann 11. november 2020
Helgi Abrahamsen
landsstýrismaður

-- 2 of 2 --

Ingilín Didriksen Strøm nr. 39/2020
løgtingsmaður
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52 a
Fyrispurningur viðvíkjandi plastdálking, settur landsstýrismanninum við
umhvørvismálum Helga Abrahamsen (at svara skrivliga eftir TS § 52 a)
1. Ætlar landsstýrismaðurin at gera reglur fyri at basa plastdálking frá grótspreingingum?
2. Hvørjar ítøkiligar ætlanir hevur landsstýrismaðurin fyri at basa plastdálking á landi og
sjógvi í Føroyum næstu árini?
Viðmerkingar
Plastdálking er ein stórur trupulleiki í heiminum í dag. Mett verður, at í 2050 verður meir av
plasti enn av fiski í heimsins høvum, um hildið verður á fram á sama hátt. Í dag verður bert 5
% av plasti endurnýtt, 40 % verður tyrvt ella brent, og restin endar her og har - í náttúruni á
landi og sjógvi.1
Í Føroyum dálka vit eisini. Stutt síðan vóru biofiltur frá alivinnuni funnin í hópatali í
náttúruni; vit vita, at spreingileidningar reka til havs og dálka aðrastaðni í náttúruni, at vrakað
graslíki liggur og rekst, og at plastpetti av plast-ballaðum hoyggi slítast av og enda í haga og
fjøru. Eingin lóg verjir náttúruna móti hesi dálking, sum nú er.
Tó sigur Umhvørvisstovan, tá talan er um grót, ið er sprongt við plast-spreingileidningum, at
høvuðsreglan er, at tað er bannað at koyra grót á sjógv, sum er dálkað við plasti ella øðrum
dálkandi evnum.
Nýggj norðurlendsk frágreiðing sigur, at til ber at minka útlátið av plasti frá
grótspreingingum við í minsta lagi 75 %. Átøkini, sum eru nevnd í frágreiðingini, umfata
bæði betri planlegging, so tað slepst undan at nýta plastið, og uppskot til, hvussu plastið kann
savnast innaftur. Plastdálkingin stavar frá spreingileidningum og størri plastlutum, men eisini
frá mikroplasti, serliga úr armeringsplasti. Her er óivað ein rúgva av hugskotum til, hvussu
vit betur fáa vart náttúruna móti plastdálking.
Á Løgtingi, 3. november 2020
Ingilín Didriksen Strøm
1 World Economic Forum og Ellen Mc Arthur Foundation,
https://www.ellenmacarthurfoundation.org/publications/the-new-plastics-economy-rethinking-
the-future-of-plastics

-- 1 of 1 --