52-033/2019

Løgtingið
Svar
uppá
skrivligan fyrispurning nr. 33/2019 eftir tingskipanini § 52a til Bárð á Steig Nielsen,
løgmann, frá Høgna Hoydal, løgtingsmanni, um samskifti við útlendskar myndugleikar
og avgerðir um mál av stórum uttanríkispolitiskum týdningi, har eingin ráðførsla hevur
verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd
Fyrispurningurin var soljóðandi:
1. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú samskifti og fundir hava
verið við kinverskar og amerikanskar myndugleikar um viðurskifti av stórum
uttanríkispolitiskum týdningi fyri Føroyar í sambandi við útbygging av 5G-teleneti – og
heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
2. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú landsstýrismaðurin í
uttanríkismálum boðar alment frá, at avgerðir verða tiknar um Hoyvíkssáttmálan millum
Føroyar og Ísland í hesi vikuni, ið hava stóran uttanríkispolitiskan týdning fyri Føroyar – og
heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
3. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, tá ið landsstýrismaðurin í
uttanríkismálum í altjóða fjølmiðlum boðar frá, at Føroyar skulu lata upp sendistovu í
Jerusalem – og heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan
Føroya?
4. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú løgmaður boðar alment
frá, at fundir og samskifti hava verið við danskar myndugleikar, og avgerðir eru tiknar um
hernaðarligan radara í Føroyum – og heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í
løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
Svar:
Til 1.
Samsvarandi § 54 í Stýrisskipan Føroya ráðførir landsstýrið seg við løgtingsins uttanlandsnevnd,
áðrenn avgerðir verða tiknar, ið hava stóran uttanríkispolitiskan týdning.
Umboð fyri landsstýrið hava við jøvnum millumbilum fundir við umboð fyri útlendskar
myndugleikar, uttan at talan er um samráðingar. Hvørki landsstýrismaðurin í uttanríkis- og
mentamálum ella nakar annar landsstýrismaður hevur samráðst við útlendskar myndugleikar um
útbygging av 5G-telenetinum, hóast umboð fyri útlendskar myndugleikar hava tikið málið upp.
Leggjast kann aftrat, at tað er landsstýrismaðurin í fíggjarmálum, sum varðar av Føroya Tele.
Til 2.
Løgtingið tók fyri einum ári síðani undir við, at undanfarna landsstýri sendi íslendsku stjórnini
fráboðan um uppsøgn av Hoyvíkssáttmálanum at fara úr gildi 1. januar 2020. Síðani hevur nýtt
landsstýri tikið við, og fortreytirnar fyri at siga upp Hoyvíkssáttmálan eru broyttar.

-- 1 of 2 --

Landsstýrið metir ikki, at verandi støða er haldgóð, og geva broyttu fortreytirnar fyri uppsøgnini
orsøk til at umrøða framtíðar viðurskiftini millum londini við íslendskar myndugleikar.
Áðrenn avgerð varð tikin um at leggja fyri Løgtingið uppskot til samtyktar um at taka aftur
uppsøgnina av Hoyvíkssáttmálanum, ráðførdi landsstýrismaðurin seg við løgtingsins
uttanlandsnevnd. Landsstýrið kann tó ikki taka aftur uppsøgnina, fyrrenn Løgtingið hevur
samtykt uppskotið frá landsstýrinum.
Til 3.
Mál um at lata upp nýggja sendistovu verða fyrst viðgjørd í landsstýrinum, og hevur slíkt mál ikki
verið á skránni á landsstýrisfundi hjá sitandi landsstýri. Landsstýrið hevur av somu orsøk ikki
viðgjørt ella tikið avgerð um at lata upp nýggja sendistovu - hvørki í Jerusalem, ella aðrastaðni.
Til 4.
Ongar avgerðir eru tiknar um hernaðarligan radara í Føroyum. Spurningurin um lofteftirlit er
leysliga viðgjørdur í frágreiðingini Forsvarsministeriets fremtidige opgaveløsning i Arktis frá 2016, sum
umboð fyri landsstýrið vóru við til at fyrireika. Í tí sambandi er møguleikin fyri radara í Føroyum
nevndur.
Eftir at ein uttanveltaður granskari alment segði sína hugsan um spurningin í november í ár,
boðaði danska stjórnin frá, at málið onga viðgerð hevur fingið. Landsstýrið hevur síðan gjørt
greitt, at skal spurningurin um hernaðarligan radara í Føroyum viðgerast, og avgerð takast, skulu
føroyskir myndugleikar vera við í tilgongdini. Landsstýrið fer sostatt at ráðføra seg við løgtingsins
Uttanlandsnevnd, tá og um ein avgerð skal takast.
Eg kann skoyta uppí viðvíkjandi ískoytisspurningunum, sum ganga aftur í øllum 4
spurningunum, um hvørt stýrisskipanarlógin § 54 er sett til viks:
Í stýrisskipanarlógini § 54, stk. 1 er ásett, at Løgtingið velur millum løgtingsmenn eina
uttanlandsnevnd við sjey limum, sum landsstýrið ráðførir seg við, áðrenn avgerðir verða tiknar,
ið hava stóran uttanlandspolitiskan týdning. Somuleiðis skal landsstýrið sbr. stk. 2 ráðføra seg við
hesa nevnd í sambandi við samráðingar við ríkismyndugleikarnar av stórum týdningi fyri
viðurskiftini Føroya og Danmarkar millum.
Eg meti ikki, at henda grein í nøkrum av hesum 4 førum er brotin. Formliga er ongin avgerð enn
tikin í nøkrum av málunum. Her er talan um innleiðandi stig. Og í málunum um
Hoyvíkssáttmálan hevur ráðførsla nú verið, og uppsøgnin av honum er latin Løgtinginum.
Harumframt hevur løgmaður saman við landsstýrismanninum í uttanríkis- og mentamálum verið
til samráð við uttanlandsnevndina um fundin millum kinverska sendiharran og føroyskar
myndugleikar.
Í Tinganesi, 18. desember 2019
Bárður á Steig Nielsen
løgmaður

-- 2 of 2 --

Høgni Hoydal Nr. 33/2019
løgtingsmaður
Fyrispurningur eftir Tingskipanini § 52a
Fyrispurningur um samskifti við útlendskar myndugleikar og avgerðir um mál av stórum
uttanríkispolitiskum týdningi, har eingin ráðførsla hevur verið í Løgtingsins
Uttanlandsnevnd, settur løgmanni (at svara skrivliga eftir TS § 52a)
1. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú samskifti og fundir hava
verið við kinverskar og amerikanskar myndugleikar um viðurskifti av stórum
uttanríkispolitiskum týdningi fyri Føroyar í sambandi við útbygging av 5G-teleneti – og heldur
løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
2. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú landsstýrismaðurin í
uttanríkismálum boðar alment frá, at avgerðir verða tiknar um Hoyvíksssáttmálan millum
Føroyar og Ísland í hesi vikuni, ið hava stóran uttanríkispolitiskan týdning fyri Føroyar – og
heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
3. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, tá ið landsstýrismaðurin í
uttanríkismálum í altjóða fjølmiðlum boðar frá, at Føroyar skulu lata upp sendistovu í
Jerusalem – og heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í løgtingslóg um stýrisskipan
Føroya?
4. Hví hevur eingin ráðførsla verið í Løgtingsins Uttanlandsnevnd, nú løgmaður boðar alment frá,
at fundir og samskifti hava verið við danskar myndugleikar, og avgerðir eru tiknar um
hernaðarligan radara í Føroyum – og heldur løgmaður, at hetta er í samsvari við § 54 í
løgtingslóg um stýrisskipan Føroya?
Viðmerkingar
Kappingin um vald, pening og áhugamál hjá heimsins tjóðum, stórveldum og altjóða fyritøkum er
farin inn í nýtt stríð. Um okkara leiðir eru bæði hernaðarlig áhugamál, búskaparlig áhugamál og
vinnulig áhugamál støðugt vaksandi hjá heimsins stórveldum og stórkapitali – ikki minst í
sambandi við veðurlagsbroytingar, nýggjar siglingarleiðir og náttúrutilfeingi í Norðuratlantshavi og
Arktis.
Danmark roynir í sínum lagi at varðveita sítt vald og síni áhugamál yvir Føroyum og Grønlandi og
tvíheldur um, at tey eiga avgerðarrættin, og at føroyingar bert skulu “kunnast og takast við upp á
ráð”. Tað hevur tí ongantíð verið týdningarmeiri, at Føroyar taka ábyrgdina og ræðið í egnum landi,
og at vit røkja okkara egnu áhugamál í heiminum í samstarvi við heimsins tjóðir.
Tí er tað við miklari undran at vit, sum eru vald at umboða Føroya fólk á Løgtingi, frætta um
viðgerðina hjá landsstýrinum av málum, ið hava alstóran uttanríkispolitiskan og
tjóðskaparpolitiskan týdning fyri Føroyar.
Alt hetta fer fram, uttan at landsstýrið hevur ráðført seg við Uttanlandsnevndina hjá Løgtinginum,
sum ásett er í § 54 í Stýrisskipan Føroya.

-- 1 of 2 --

Hendan áseting í lóg hevur tað greiða endamál, at tá ið ræður um áhugamálini hjá føroysku tjóðini
mótvegis umheiminum, eigur alt at gerast fyri at fáa semjur og undirtøku fyri tí leið og teimum
avgerðum, ið skulu takast.
Í løtuni bendir alt á, at landsstýrið í fyrsta lagi letur uttanríkispolitikk Føroya og tjóðskaparpolitisku
áhugamál føroyinga gerast eitt partapolitiskt spælipláss hjá einstøkum politikarum at leika sær á til
persónligt uppmerksemi.
Verður farið fram soleiðis, missa vit tjóðskaparpolitisku áhugamálini av hondum og gerast uppaftur
størri finna í stórpolitiskum og persónligum talvum, sum ikki gagna føroysku tjóðini á nakran hátt.
Tí verða hesir spurningar settir løgmanni.
Á Løgtingi, 6. desember 2019
Høgni Hoydal

-- 2 of 2 --