LM-010/2026

gjørt so at tað er bara eitt framsøgufólk tí at hetta er ein mál sum sum hevur verið viðgjørt fyrr í seinastu setu og sum kom so langt at tað varð skrivað álit tað er bleiv viðgjørt eisini í fíggjarnevndini tá og og tí og at tað varð ein samdnevnd eisini sum mælti løgtinginum til at samtykkja málið tá so tað er kanska tí at mann heldur tað er ikki neyðugt at viðgera tað so øgiliga nógv út í hasum men men men tað sum at tað málið snýr seg um tað er eftir her við at at mann ynskt ynskir at tey sum eru á fyritagarpensjón og hava fingið ella hava fingið tilut á framskundaðarpensjón at tey sum mann kann fáa framskundaðarpensjón kann mann fáa trý ár áðrenn pensjónsaldur at at tey kunnu fáa útgjald ella byrja útgjaldið av tí privatu ella eftirlønar samansparin hjá áðrenn tey blíva fólkapensjonistar tað vil siga at hvussu mann sum fýraogtrýss á tólv ár verður fyritagarpensjonist ella ella framskundaðarpensjón so kann mann eisini fáa atgongd til tað eftirløna at mann ger tað tað er tí mann heldur at at at ella tí at tað er í eftirlønarlógini í dag er tað er tað eini møguleiki vist at læknafrøðiliga kann staðfestast at mann hevur grundað sjúk og hevur niðursettan væntað av miðalivualdur so kann mann fáa tað her gjaldið út áðrenn men tað dekkar jú ikki øll heldur mann og tí vil mann gjarna gera tað meira snilligt at tey sum ynskja tað kunnu fáa atgongd til eftirlønina áðrenn tað eru tað eru kanska ikki øll sum ella tá ið mann hevur framskundaðarpensjón ella fyritagarpensjón so er tað tí at arbeiðsføri tey eru skert í minsta lagi niðri eina helvt og tey sum eru á framskundaðarpensjón tey fáa antin miðal fyritagarpensjón ella ella við seg tey ongan arbeiðsførleik hava so fáa tey hægstu fyritagarpensjón og tær upphæddirnar standa her hægsta fyritagarpensjón er sekstan túsund fyri støk og trettan túsund fyri gift og miðal er trettan túsund trý hundrað og fjøruti fyri støk og ellivu túsund og tretivu fyri gift tað sum mann sigur tað er at tað fer ikki at loysa seg hjá øllum at kanska fáa hesi her samansparingina útgolvna og tí her ger mann tað sum ein møguleika har tann einstaki sjálvur kann gera av um mann vil hava tað útbetalt ella ikki og tað er tí at tað er við mótrokningini at fyritagarpensjonistar og og hesi við framskundaðar pensjónum tey hava tey kunnu hava eina inntøku upp á hundrað og seks túsund krónur áðrenn nøkur mótrokning verður og pensjónin so lækkar mann mótroknaðar við tretivu prosent av restini og summi tey hava jú fingið óarbeiðsførstrygging ella okkurt annaðis onkra aðra ella tey kunnu hava arbeiðsinntøku so tey kunnu hava eitt inntøkugrundar lærir tað kanska ikki loysi at taka pensjónina út annars so er tað soleiðis nær í eftirlønarlógini at vit mann hevur spart upp minni enn fýra hundrað túsund tað sum mann hevur spart upp er minni enn fýra hundrað túsund so kann mann fáa trýss túsund út sum kapitalpensjón upp til trýss túsund og so kann mann so fáa restina upp til tvey túsund og fimm hundrað um mánaðin sum lívrent tað í dag eisini og tá ið mann viðgjørdi tað her í fíggjarnevndini síðst ja so var tað tað var nokk so ein kjak um tað síðst at tað er við at tað hevur verið til ummælist og ella hoyringar og og hjá hjá bæði almanverkinum og takk tryggingareftirlitinum og eisini lívsverk og arbeiðsgevarfelagum betri pensjón og lív og landsbankanum og eisini fagfelagssamstarður og verkafólk og tað var eingi sum eingi hoyringsskriv vóru til at tað málið tað bleiv tað gjørt nokk so nógv burtur úr síðst men tá ið mann so viðgjørdi málið í fíggjarnevndini tá hevði mann fleiri av sum pørtunum inni og tá søgdu tey at orsøkin til at tey ikki høvdu sent nakað hoyringsskriv tað var tí at tað hevði verið ein undanhoyring í landsstýrinum áðrenn har mann hevði viðgjørt tað og sum sagt so var hetta eitt mál sum bæði samtak og verkafólk og betri pensjón sum vóru inni tóku og og og ja tey tóku øll undir við sum málinum hildu tað vera gott fyri gott at fólk kunnu fáa hesi her hesi her eftirlønina útgolna áðrenn tí at til dømis verkafólk halda at at livið aldrin hjá teirra limum er tengdur at teirra arbeiðsstøðu sjálvt um almannarverkið ikki kundi siga við vissu nakað um tað so so halda tey at at hesi fólkini kanska hava so mikið hart arbeiði at tey kanska eru uppslitin og so víðari at tey hava brúk fyri at fáa eitt her so eg veit ikki um eg skal siga so nógv meira um hetta málir men eg viðfara sjálvandi at geva tey eina góða viðgerð fíggjarnevndini og eg vóni at og vænti at tað verður ein

kramdnevnd aftur eina ferð afturat takk fyri takk fyri so er tað næstur orðið tað er ruttvang

takk fyri harra formaður sum ekkum samheilsa júst hevur greitt frá so avtalaðu vit at vit skuldu bara hava eitt framsøgufólk per ein fyri samgonguna og ein fyri andstøðuna í hesum málinum hetta hevur verið ígjøgnum alla viðgerðina í tinginum áðrenn valið við bæði ella ikki alla viðgerðina tað var ikki samtykt men tað hevur verið í nevnd og tað varð skrivað á lit sum varð lagt fram og tað varð eitt samt løgting ella ein hvussu er ein samt fíggjarnevnd sum tók undir við hesum her uppskotinum so tað gevur góðar ábendingar um at hetta her uppskotið fer at fáa eina breiða undirtøku eg legði sjálvmálið fram sum landsstýriskvinna tá undan valinum eg haldi at hetta er eitt gott uppskot eg haldi at tað hevur týdning at vit fáa hetta her við pensjón at vit gera tað so skripilsum gjørligt og tað sigi eg millum anna tí eg haldi at tað hevur stóran týdning at vit fáa hækkað vanliga pensjónsaldurin og í tí sambandi hevur tað týdning at hava í huga at ikki øll fara at megna tað síggja vit longu í dag at tað eru ikki øll sum megna at arbeiða inntil pensjónsaldurin og tað fer sjálvandi at gera seg galdandi kanska enntá í størri mun tá ið vit fyrr at tað seinni nokk fara at hækka saldurin so eg haldi at tað er gott og eg haldi eisini at vit skulu blíva við við at arbeiða við at gera fráfaringaraldurin meira flexiplan heldur enn at gera tað til eitt bestemt datu tá ið mann fyllir eitt ella annað ár eg haldi at eyðkunn samansæn hevur øgiliga væl greitt frá smálutinum í málunum og eg haldi ikki at eg fari at brúka meira tíð upp

á mál takk fyri takk fyri

leika til at fáa nyttu burturúr enn takk fyri

takk fyri lutt vatngjørsøga tað er bø rætt og tað er eisini viktig tað við hugvísum málum og hetta eru pengar sum fólk sjálvi hava spart sær upp ætla til tá ið mann ikki er á arbeiðsmarknaðinum meira og tí gevur tað jú altso tað er innlýsandi haldi eg at mann skal fáa atgongd til hesar pengarnar tá ið mann so er farin upp á pensjón sjálvt um tað er eitt sindur fyrr enn tann vanligi pensjónsaldurin og vit eru minnist rætt og hetta málið kom upp at venda og tað var orsøkin til at eg legði tað fram tí hetta var ein partur av tí málinum um at vit skuldu hækka pensjónsaldurin ásannandi at vit skulu hava tey í huga sum ikki megna at arbeiða til pensjónsaldurin og tað hevur sjálvandi serliga stóran týdning tí at vit ætlaðu at hækka pensjónsaldurin og tað

ovni eg so eisini at vit koma til í eini til øðrum formi fyrr ella seinni takk fyri takk fyri so er tað landsinsmaðurin í bíggjarmálum aksel willemsen johannesen sum fær orðið

ja takk fyri harra formaður tilviðgerðar er eitt uppskot um at gera eina broyting í eftirlønarlógini og tað snýr seg um at persónar sum hava fingið tilluta framskundapensjón ella fyritapensjón kunnu fáa útgjald av eftirlønarsamansparing áðrenn almenna fólkapensjónsaldurin so munnu teir báðir undanfarnu røðararnir eyðkund samansøgnir rutt vágvinja so var eftir eitt uppskot sum undanfarnar landsstýri eisini legði fyri løgtingið og tað var viðgjørt í fíggjarnevndini og fíggjarnevndin hevði skrivað álit og tað var ein samfíggjarnevnd men tað bleiv ikki viðgjørt til aðrir viðgerðar tí at onkur valdi at skriva væl út áðrenn mann kom so langt so nú er uppskotið sum lagt fyri aftur løgtingið og nú er tað eg sum eg var í avvístum málsøkinum og tað snýr seg á heilt stuttum um tað at tey sum hava ein skerdan arbeiðs ella vinnuførleika av heilsaðum og tí annað hvørt fáa pensjón ella eru á framskundari pensjón kunnu fáa sína privatið eftirløn eftirlønar samansparing útgoldna trý ár ella upp til trý ár áðrenn pensjónsaldurin tað er hjá teimum allarflestu kanska ikki øllum men hjá teimum allarallarflestu er tað soleiðis at tá tú verður noyddur til at fara av arbeiðsmarknaðinum ikki minst tá tú er av heilsaðum so minkar inntøkugrundarlagið hjá tær í mun til tá tú ert á arbeiðsmarknaðinum og tí kemur tað væl fyri væl og við hjá fólki róttum við at tær hava hava atgongdur sína egnu samansparing so at tær hjálpir bæði um livið korin og livið umstøðurnar og eitt annað sum kanska eisini verka fólk vísti til í einum hoyristkrivisi ikki var eitt alment hoyristkrivisi koma eftirfylgjandi tað er at vit hava tíverri ikki hagtøl í føroyum yvir hvussu leingi ymisku samfelagsbólkar munga teir hava soleiðis liva miðalivualdurin vit hava bara ein miðalivualdur men hyggur mann í okkara nálondum so sær mann at tey sum eru ófaglærd og hava kanska kropsdag tungt arbeiði hava ein styttri miðalivualdur enn ein onnur og ikki minst fólk sum hevur fara á fyritapersón orsakað av heilsuávum at tey liva miðal styttri enn ein onnur sum hava góða heilsu og vit mann ikki leta tey fáa sína egnu samansparing fyrr enn onnur um tey fara av arbeiðsmarknaðinum so eru í vandi fyri at tey fáa lítlan part av tí útgoldu tí tey ikki liva so leingi tey sum blíva hundrað fáa jú sjálvandi nóg bara fimmoghálvfjerðs fáa eitt sindur og tey sum fær seksogtrýss tey fáa tey verri einki sum skipanin er í dag so eg haldi at hetta er rættvíst og eitt skilagott uppskot og so sum eg skilji bæði ruth vang og eg skilji argur jakustovu og eyðgunst hamasen og gangi út frá hini sum eisini vóru í fíggjarnevndini áðrenn valið so fer hetta uppskotið fáa breiða undirtøku í íløgdýgd

so takk fyri tær frá mær

fíggjarna enn tann fyrr enn tann fyrr enn tann fyrr

ger so væl náttúgu johannesen tá uppskotið upprunalag varð lagt fram fyri fyri hálvum ár árið síðani ella harðaleið tá hugsaði eg at mann átti at tey sum eru framskundarapensjón so vitka skoyt sum fyrr tey fyrstu ár sum eru blivnir fýraogtrýss ár ella fýraogtretivu hálvtar skuldu koma á eina skipan sum fólkapensjón samanspótsta og privatið eftirløg núkornan men í dag er skipanin at tey sum eru yngri enn sjeyogtretivu hálvt tey fáa ikki fólkapensjón tey fáa fyrr tey fólkapensjón nógvar teir ogtretivu hálvtar skuldu koma á eina skipan sum fólkapensjón so vitkan eisini skal fáa samanspótsta og ikki so ofta er yvir at fólkapensjón men eg fari at hyggja uppá tað og rokna uppá tað hvat tað merkir fyri fyri tann einstaka persónum sum er farin á arbeiðsmarknaðar áðrenn pensjónsaldur men men eg eri ikki avvísi

ja takk so eru ikki so eru ikki fleiri sum hava biðið morðið í hesi fyrstu viðgerðini og málini verða ella málið verða beint í bíggjum henni so eru heldur ikki fleiri mál á skrá fyri hendan fundin í dag og okur eru komin til framløgu tað eru stefan klein poulsen og jens arana løgtingsmenn sum hava lagt fram gingumál og tað er uppskot til løgslóg og broyting til løgslóg um dagstovnar og dagløgd tað er javnseting av øðrum ansingarloysnum við kommunali ansingarstovnarnir og tað hetta løgsmálið tað kemur á skrá og hann er seinni í fundi so skal formaðurboð frá eitt at tað er eitt álit komið eisini aftur og tað er løgsmálið mær tvey tvey seksogtjúgu uppskot til løgslóg um broyting til løgslóg um familjuískoytið tað er hetking av orkuískoyti og inntøkumørkum og ónarmørkum og tað málið kemur eisini

og eg skal lesa eitt áliti og vit eru øll samd í hesum málunum og tað bleiv lagt fram á eisini áðrenn valið bleiv útskrivað um nú mann sigur beint at valið bleiv útskrivað men tað kom tað ikki út aftur so nú mann tikið fættu hetta málið aftur og vit eru staðtøk øll samd um tað og eg skal lesa álit í løgtingsmál nummar tíggju tvey túsund og seksogtjúgu uppskotið løgtingslóg um broyting í løgtingslógum eftirløn eftirlønarlógin persónar sum hava fingið tillutað franskundaða pensjón ella fyritíða pensjón kunnu byrja útgjald av eftirlønarsamasparing áðrenn almanna fólkapensjónsaldrið troyskt landsstýrismaður í fíggjarmálum akselvegur johannesen hevur lagt málið fram seksogtjúgunda august í tjúgu seksogtjúgu og eftir fyrstu viðgerð áttaogtjúgunda august í tjúgu seksogtjúgu er tað beint í fíggjarnevnd nevndin hevur viðgjørt málið á fundi fjórða septembur í tjúgu seksogtjúgu uppskotið snýr seg um at broyta eftirlønarlógina soleiðis at tey sum hava eina eftirlønaruppsparing og hava fingið tillutað franskundaða pensjón ella fyritíða pensjón kunnu fáa útgald av síni eftir eginuppsparing áðrenn tey hava rokkið fólkapensjónsaldur skipan verður sjálvboðin so móttakarin kann sjálvur velja um hann ynskir hetta ella ikki av tí at eitt uppskot við sama endamáli tingmál nummar áttaogfjøruti tjúgu fimmogtjúgu sum eg nevndi fyri lítlari løt síðani var til viðgerðar í februar í ár men fann burtur tá valið var útskrivað valdi fíggjarnevndin ikki hava nýggjar innkallingar í samband við hetta uppskot fleiri innkallingar vóru tá fyrru uppskot var viðgjørt og hesa vísti ein breið undirtøka var fyri uppskotinum við hesum viðmerkingum tekur ein sandnevnd undir við málinum til at samtykja uppskotið og tað er fíggjarnevndin tann tíggjunda septembur tvey túsund og seksogtjúgu helgi apronsen formaður helst mær setir snæðsforkvinna bilju stinussen bjarni hammer eyðkun samuelsen og sigur steinberg og ruth bang takk fyri

og okur fara har við at atkvøða íløgsmál nummar tíggju tvær tjúgu og okur gera klátt til atkvøða nú so verður farið undir akkurát stig akvøðugrepslan við hava liðug mann til eina akvøðu og var har so eru aftur akvøðukonurnar tí eru fýraogtjúgu akvøður fyrr enn eingin ímóti og eingin blank og málið fer soleiðis samtykt víðari til triðju viðgerðir so er okur komin til tað seinasta málið á dagsskoðanini í dag og tað er ein fyrsta viðgerð at løgst mann mann fjúrtan tvey túsund og seksogtjúgu og tað er eitt uppskot til eykajáttan á løgslóg fyri septembur tvey túsund og seksogtjúgu tvey tá snýr seg skúlan á trøðnuni farmarkaður biður framsøgufólk fyri fólkaflokkin er tað elisabet marcetti skúnastutur fyri sambandsflokkin er tað erhard joensen fyri javnaðarflokkin er tað eykan samansen merk fyri framsøgnum er beintað løgið fyri miðflokkin er tað stefan klent posin og fyri sjálvstýrisflokkin er tað sámbyrgurðund so fyri elisabet marcetti skúnastutur orðið gerst væl