LM-039/2022

takk fyri frú forkvinna til vit gera eru tvey uppskot hvørt endamál er formiliga at yvirtaka farsóttarøkið so føroyskir myndugleikar fáa bæði lóggávuveldi og útinandi valdið á farsóttarøkinum hetta er eini neyðug yvirtøka hóast vit vóna at tað ikki verður brúk fyri henni skilt á tann hátt at vit vilja sjálvsagt øll vera farsóttir fyri uttan men tað ráða vit so ikki fyri sjálvi vit vita ongantíð nær farsóttir raka sum gera tað neyðugt at seta tiltøk í verk men í einari tilbúgvingarstøvi sum henni við koronufarsóttini so hevur tað stóran týdning at vit skjótt og lætt og við greiðum lógargrundarlagi kunnu taka avgerðirnar sjálvi fyri koronutíðini vóru hinvegin dømi um at tað var ein avbjóðing tí farsóttar málsøki er á donskum hondum eitt ítøkiligt dømi er at forðingar fyri smittuspjaðing eru í donsku epidemiulógini og burtur úr tí spurdist eisini ein tvístøða millum tað sum vit vildu í føroyum einumegin og fleksibilitetin í lógini hinumegin í føroyum varð matstovulógin brúkt til at avmarka upplatingartíðir og á skeinkistøðum fyri at forða smittuspjaðing og tað vóru eisini fleiri sum vísti á at tað var óheppið at brúka matstovulógina til at forða fyri smittuspjaðing lógargrundarlagið var í øllum førum rættiliga ivasamt fyri ikki at siga kreativt hetta verður eftir øllum at døma eini smidlig yvirtøku tí grundarlagið er sera gott fyrireikandi arbeiði hevur verið gott tað er einki til hindurs fyri at taka farsóttarøkið fyri føroyskar hendur men kortini hava formligir fundir verið við danskar myndugleikar sunnudagsmyndisdegi og landslæknanum um lógaruppskotini fyri at umrøða hvar markið skal ganga millum føroyskar og danskar myndugleikar eftir yvirtøkunum koronutíðin vísti vísti eisini púra greitt at vit kunnu uttan hóast tá átaka okkum sær uppgávurnar føroyar av at handfara koronufarsóttina sjálvstøðugt og í onkrum føri eisini øðrvísi enn onnur lond vit mentu føroyskar loysnir til viðurskifti sum var greitt tekin um at vit hava neyðugu førleikarnar neyðugu vitanina og eisini neyðuga samanhaldið millum fólk til at handfara farsóttir eg legði eisini til mørkis í eftirmetingarritinum sum løgmansskrivstovan lætur hondina í síðstu viku um koronutíðin í føroyum at fleiri hoyringspartar nevndu at koronutíðin við øllum teimum afturstigum ið hon eldi til eisini var við til at menna førleikar og styrkja ávísar mannagongdir sum framvegis eru galdandi ella sum kunnu setast í gildi aftur skuldu tað verið neyðugt í framtíðini tá skulu vit sjálvandi eisini við egnum royndum eygleiðingum og upplýsingum bjóða farsóttin av og gera tað sum passar okkum í føroyum best eg haldi at vit duga jú best sjálvi at stýra okkara egna heilsuøki hóast tað samstundis eisini er neyðugt við góðum og tøttum samstarvi við onnur lond og ein føroysk farsóttarlógvgáva er eitt avgerandi amboð til tað hendan yvirtøkan hevur við sær at fólkaheilsustýrið sum nú skjótt formliga hevur virkað í tríggjar vikur eftir ætlan fer at umsita tær uppgávur sum landslæknin framvegis hevur sambært epidemiologini tað vil siga at føroyskir myndugleikar fara eisini eftir hesa yvirtøkuna at bera útreiðslurnar av ella sum standast av málsøkinum tað verður mett at kosta okkurt um tríggjar milliónir krónur árliga og eingin av teimum sum eru í starvi landslæknanum í dag skulu flytast úr landslæknanum yvir í føroyska heilsuverkið hetta uppskotið snýr seg sum sagt í fyrstum umfari um at flyta lóggávuvaldið og útinandi valdið úr danmark til føroya næsta stig er so at fáa eina føroyska lóg sum meira nágreiniliga tekur støði í føroyskum viðurskiftum og tað fer heilsumálaráðið so eisini undir í næstum havi eg skilt ivaleyst í tøttum samstarvi við fólkaheilsustýrinum um gongur skjalinum hava vit eisini sett okkum fyri at fyrireika at flyta landslækna embætið á føroyskar hendur og í framtíðini er eisini upplagt at landslækna embætið verður partur av føroyska fólkaheilsustýrinum verður tað mett skilabest væl at merkja tað fer fyrireikandi arbeiði so at vísa hetta er fyrstu ferð at hetta nývalda løgtingið er saman til eina løgtingsviðgerð men hetta er aðra ferð at júst hetta uppskotið taka farsóttarøkið er í í løgtinginum undanfarna samgonga millum sambandsflokkin fólkaflokkin og miðflokkin høvdu sama uppskot í løgtinginum í heyst tað málið fædd burtur tá løgtingsvæl kom í ótíð og nú leggur hendan samgongan so uppskotið fram aftur so mest sannlíkt verður breið undirtøka fyri hesum uppskotinum tað er gott tí eg haldi at vit politiskt sum heild skulu duga betur at gera breiðar semjur eg hugsi kanska serliga um tey stóru politisku málini sum seta eina yvirskipaða kós fyri hvar ið føroyar fara sum samfelag tað er ikki tað er ikki óvanligt at samgonga og andstøða littað í felag men eg haldi at tað skulu vit duga enn betur tí politiskt drál knappligar lógarbroytingar og væntandi politiskar langtíðar semjur skapa ofta óneyðuga ørkymlan millum fólk og tað kann eisini vera við til at tarna nýskapanini úti í samfelagnum eini ábyrgdarfullu og hon megnar at savna hon megnar at fáa skil á teimum stóru avbjóðingunum eisini teimum sum tykjast fjaðrar í dag tí avleiðingarnar ikki fara at merkjast fyri henni um nøkur ár og hon dugir at gera semjur sum røkkatvørtur um valskeið tí haldi at tað er gott at ella um hetta uppskotið og hendan viðgerðin eisini kann virka fyri at vit virðismeta týdningin av góðum og semjusøkjandi arbeiðslagi og breiðum politiskum semjum og tað krevur at samgongan dugir at rætta hondina út og tað krevur at andstøðan arbeiðir konstruktivt so vit fáa loyst tey málini sum hava týdning fyri gerandisdagin hjá fólki

ger so væl ja takk fyri harra formaður hetta er so eini yvirtøku sum føroyar fyri at taka raðið á sum hevur verið undir donskum raðið áðrenn aksel vegi hannesar løgmaður hevur lagt málið fram tann seytjunda januar og aftaná fyrstu viðgerð tann nítjunda januar er tað beint í uttanlandsnevndina hetta er sum sagt at tá málið er tveimapørturin ein partur er ein partur er í tínarnevndini og so er ein partur í í sambandi sjálva yvirtøkuna í uttanlandsnevndini og eg áliði at her er tann parturin hjá uttanlandsnevndini sum eg lesi upp nevndin hevur viðgjørt málið at fundið tann annan februar og undir viðgerðini hevur nevndin havt fund við landslæknan landsstýrismannin í heilsumálum landsstýriskvinnuna marka stóra og so eisini løgmann akselveg johannesen ein sandnøvnd vísir á at føroyar koma væl ígjøgnum koronu farsóttina í mun til onnur lond tó hevur tíðarskeið vísit okum at farsóttarmálsøkið eigur at vera á føroyskum hondum í eini krøppustøvi er tað umráðandi at frástøðan til avgerðarmyndugleikarnir stutt og at landsins borgarar fáa greiða og toyðiliga konning ið er til at skilja tá koronafarsóttina herjaði drekk tað skjótt upp fyri politisku skipanini at rætt og neyðugt var at farast skuldi undir at yvirtaka mótsøkið nevndin er eisini samdum at rættast er at yvirtaka farsóttarmálsøkið tað formaður tað er einki at ivast í at samfelagið og myndugleikin í føroyum er búgvið til at taka ábyrgd á hesum málsøkinum og at skipa føroyskar loysnir eftir egnum fortreytum landsstøðið hevur upplýst á fyrisitingum sum skal umsita føroyska farsóttarmálsøkið hon verður klár áðrenn málsøkið formliga verður yvirtikið tann fyrsta januar tvey túsund og fýraogtjúgu tryggjandi farsóttum sum í dag liggja hjá landslæknanum og hjá danska ráðharranum og sunnudagsstýrisrenn verður eftir fyrsta januar tvey túsund og fýraogtjúgu fluttar til ávíkarvíst fólkaheilsustýri og landsstýrismannin landsstýriskvinna í heilsumálum við hesum lógaruppskoti verður farsóttarmálsøkið formuliga yvirtikið og harvið fáa føroysk gjørt myndugleikar lóggóða vald og útinandi vald á málsøkinum og sum sagt ára formaður so er tað ein samd nevnd sum tekur undir við málinum og meldar løgtingina til at samtykkja hetta uppskotið eg kann kanska leggja afturat at undir viðgerðini hevur tað verið uppi á venda um ella mann kann siga uppi á venda tað hevur kjakast um møguliga skuldi mann kanska framskunda yvirtøku degum tað kundu vit skilagott vissu nú ein farsótt tá aftur fór eg at herja kanska tíðliga í heyst ella seint í heyst men men nevndur tey sum blivu samd um at tað verður tann fyrsta januar tvey túsund og fýraogtjúgu eisini fyri fyri at fólkaheilsustýrið sum er rímiliga nýtt fer møguleikan at altso fer veruliga tíð til at gera seg kláran til at yvirtaka økið og sum sagt so er tað tann tíð tað var tá ið farsóttin fór at herja og tað bleiv kanska greitt fyri øllum løgtinginum at tað var á donskum ræði tá vóru tað nemliga nógvar atfinningar um og tað vóru eisini royndir gjørdar løgtinginum um at hvussu kundi mann fáa hetta málsøkja føroyskar hendur men tað er farið tí nú er hvussu her í dag her sum eitt samt løgting tekur undir við at yvirtaka málsøkið og fáa tað føroyskar hendur og tað haldi eg at tað skuldi eg bara øllja hasum

takk fyri harra formaður takk fyri so er tann næsti á røða jørgen iklasen

ger so væl harra formaður teg er álit í løgsmál nummar níggjuogtretivu sum er uppskotið løgtingslóg um broyting í annaðorðning frá ferðarum at flóð umforðan staltningur móti smittusommu og andri óðurførbáðrið stríkt á menn hetta er sum sagt myndugleikaflitingar vegna yvirtøkuni av farsóttar málsøkinum her stendur landsstýrismaðurin men eg haldi at tað er landsstýriskvinnan í heilsumálum margit stóra hon hevur lagt málið fram seytjunda januar tvey túsund og trýogtjúgu og eftir fyrstu viðgerð nítjunda januar trýogtjúgu er tað beint í trivnaðarnevndini nevndin er viðgjørt máliliga fundið seksogtjúgunda januar undirviðgerðini er nevndin á fund við landslægnan og landsstýriskvinnuna í heilsumálum margit stóra trivnaðarnevndin ásannar at tað vóru avbjóðingar við farsóttarlóggávuni sum arbeitt var eftir í tíðini fróðna herjaði við fyriliggjandi lógaruppskoti verður lógin føroysk men einastu broytingarnar tað eru myndugleikaflytingar tað vil siga at uppgávurnar og heimildirnar hjá landslægnanum viðvíkjandi farsóttum verða fluttar til fólkaheilsustýrið og uppgávur og heimildir hjá danska ráðharranum og sunnustýrisin verða fluttar til landsstýrismálum í heilsumálum innihaldsliga verður lógin annars ikki broytt ítókan av farsóttarmálsoysnum er sett til fyrsta januar tvey túsund og fýraogtjúgu og landsstýrismaðurin hevur upplýst landsstýriskvinnan hevur upplýst fyri nevndini at hetta tíðarskeið er nóg mikið til at byggja upp fyrisitingin í fólkaheilsustýrinum og í heilsumálaráðnum til tess at fyrisita økið sum tað bleiv sagt frammanundan so hevur tað nógv verið frammi um at tað burdu verið yvirtikið fyrr men her hevur líka sum landsstýriskvinnan mæltað hvussu dagliga til at halda til at tala fyri fyrsta januar sum hann er heilt klárur og so fyri at fáa samdarnevnd so eru vit øll samd um at so gera vit tað lógin er frá tvey túsund og ellivu og vág var tá tann sama sum danskalógin danskalógin er broytt fleiri ferðir síðan tá men í føroyum hava vit ikki ynskt at somu broytingar vórðu gjørdar fyri føroyar trivnaðarnevndin heldur at umframt sjálva yvirtøkuna er neyðugt at endurskoða lógina út smittusommu av andri óðarførbari sygdommu og tillagið hana meira til føroysk viðurskiftir nevndin heldur at neyðugt er at hava allar avvarðandi partar við í koronu tíðini vóru ivamál millum partar ja kanska serliga ímillum land og kommunur hvussu lógáva og praktisk viðurskiftir skuldu handfarast um hendan ella ein líknandi farsótt rakar okkum aftur eiga allar tilbygningar at liggja klárar og greiða linjur eiga at vera millum allar avvarðandi partar trivnaðarnevndin heldur at bestu hátturina nú á hesum er at allir partar eru við í eini endurskoðan av lógini og sum sagt so meta vit tað til neyðugt endurskoðan tí lógin livdi ikki upp til tey politisku ynskini tað vil siga at lógin loyvdi ikki okkum at gera tað sum neyðugt var vit mettu neyðugt í undir koronu og at danska lóggávan als ikki var tað vit vildu hava í føroyum so her er neyðugt at gera broytingar og eisini sum vit nevna her at fáa ivamálini burtur tað vóru ov nógv ivamál vit komu væl ígjøgnum koronafarsóttina men har vóru nógv ivamál og kanska onkuntíð misskiljingar men sum sagt vit hava somu lóggávur tá hendan yvirtøkan er framd so tí vóna vit at vit kanska longu í heyst fáa onkur onkrar broytingar í lógina so hon meira passar til okkara viðurskifti longu fyrsta januar men annars at landsstýrið beinanvegin fer í gongd við at fáa eina sum passar til føroysk viðurskifti og tað hjá sum ikki er líka sum hon er í grannalondunum og tað hevur teimum viðmerkingum at ein samd trivnaðarnevnd tekur undir í málinum og mælir løgtingina

til at samtykkja tað

takk fyri so er tað jøkur niclasen ger so væl ja eg veit ikki um tað er neyðugt at gera eina heilt nýggja lóg men tað sum hendan yvirtøkan ger tað er tann lógin sum vit hava at galdandi fyri føroyar tað var sjá tann frá tvey túsund og ellivu og tær danir hava síðani tillagað tað til eg veit ikki um hann sær hana kalla tað fyri eina terrurlóg men altso tað gekk runt við við knipli og revolvari eftir barnakonuna altso tað tað tað vilja vit ikki hava so áheitan syvnanevndin er at vit tillagna til føroysk viðurskifti so sum vit ynskja tað hetta er her við at vit arbeiddu meira við tilmælum heldur enn kniplum tað haldi vit skulu halda fram við so at vit fáa eina lóg til føroysk viðurskifti og at har partarnir eru við so at yvarmála ikki bjóðast at vera men sum sagt vit hava tryggjað okkum til lógin frá tvey túsund og ellivu sum verður í gildi aftan á hetta og tað er hana sum skal tillagast ella ein heilt nýggj lóg

øvuligt fáa tað sum danir hava í dag tann ferð eg so hava ikki fleiri biðum orðið og orðaskiftið er endað og vit fara undir atgøðugreiðslu í hesum málum vit akvava fyrst fyri løgtingsmál nummar áttaogtretivu uppskotløgnslóg um broyting av løgnslóg um ræði á málum og málsøkjum yvirtøku av farsóttarmálsøkinum broytingaruppskot so vit akvava um uppruna uppskotin ger so væl vit akvava nú onkur manglar at akvava vit mangla at eina atkvava ja uppskotið er samtykt sjeyogtjúgu atkvøður fyri eingin ímóti og eingin er blank og so fara vit at atkvava fyri ja uppskotið fer soleiðis í til triðju viðgerð soleiðis samtykt vit fara akvava fyri næsta løgtingsmálum løgtingsmál nummar áttaogtretivu uppskotløgnslóg hatta var níggjuogtretivu nei níggjuogtretivu orsaka orsaka nummar níggjuogtretivu uppskotløgnslóg um broyting í løgnslóg í annorðnum fór ferðirnar um lóg og fór ein standningar móti smittusomu og andra orðføri báru tilleikar flytingar vegna yvirtøk av farsóttarmálsoysnum her er einki broytingaruppskaldur í hesum her so vit atkvava sum um uppruna uppskotið ger so væl ja so hava øll atkvøtt uppskotið er samtykt sjeyogtjúgu atkvøður fyri eingin ímóti og eingin er blank og uppskotið fer soleiðis samtykt til triðjuviðgerð vit fara til næsta málið á skránni tað er fyrsta viðgerð av løgtingsmálummar fimmoghálvtrýss uppskot til løgtingslóg um bókasøvn bókasavnslógin og formaður skal spyrja um framsøgufólk fyri javnaðarflokkin er tað kristianna vintur poulsen fyri sambandsflokkin er tað magnus rasmussen fyri fólkaflokkin bára lakini fyri tjóðveldi liljan veihe fyri framsøk sóu vit eg nólsoy og fyri miðflokkin jens av rana og tann fyrsta

tað eru níggjuogtjúgu atkvøður fyri eingin ímóti og eingin er blongt og hetta løgtingsmálið er sostatt samtykt og endaliga avgreitt frá løgtinginum síðani fara vit víðari til aðruviðgerð av løgtingsmálið seksoghálvtrýss tjúgu tveyogtjúgu sum er uppskot til løgtingslóg um broyting í løgtingslóg um familjuískoyti og tað tíðar avmarkað hækking av familjuískoyti og hjálparískoyti til húskið og formaðurin forkurnar skal spyrja um nakarin ynskir orðið tað er jørgen niclasen sum fær orðið ger so væl