52-081/2025

Dagf. 13. februar 2026
HMR j. nr. 26/03118-6
Margit Stórá
landsstýriskvinna
Svar
upp á
Fyrispurning nr. 52-081/2025 eftir § 52a í tingskipanini um endometriosu, frá Honnu Jensen,
løgtingskvinnu.
Spurningarnir vóru soljóðandi:
1) Ætlar landsstýriskvinnan at seta í gongd gransking og at innsavna vitan um kvinnusjúkur í
Føroyum, í minsta lagi um endometriosu, ella ein sokallaðan depil fyri kvinnusjúkur?
2) Hevði tað verið ein gongd leið at sett eina ph.d.-verkætlan at granska í endometriosu
ímillum kvinnur í Føroyum? Um ja, hvat er ein realistisk kostnaðarmeting av eini tílíkari
gransking?
3) Í hvønn mun er primeri geirin í dag samskipaður og virkin til aktivt at veita gentum og
ungum kvinnum kunning, ráðgeving og skjóta hjálp í mun til endometriosu? Kundi hetta
verið ment?
Svar:
Til spurning 1
Landsstýriskvinnan metir, tað verða sera umráðandi, at vit fáa gjørt meira við gransking í
kvinnuheilsu her á landi, og hevur áður havt hetta frammi í ymiskum høpi.
Heilsugranskingin er í dag savnað í eini Heilsugranskingareind, sum varð sett á stovn í
Sjúkrahúsverkinum í 2023. Heilsugransking er uppraðfest við serligari játtan til hesa eindina. Í 2024
varð samstarvsavtala millum Sjúkrahúsverkið og Fróðskaparsetur Føroya gjørd, við endamálinum at
menna heilsuvísindaliga gransking og útbúgving í Føroyum. Landsstýriskvinnan setti eisini arbeiðið
í verk at menna Sjúkrahúsverkið til eitt universitetssjúkrahús, og við at samtykkja eina broyting í
sjúkrahúslógini í 2025, hevur Løgtingið tikið undir við, at eitt universitetssjúkrahús skal mennast í
Føroyum.

-- 1 of 2 --

Landsstýriskvinnan fer ikki at seta ávísar granskingarverkætlanir í gongd, men vil stuðla
granskingareindini í Sjúkrahúsverkinum. Í framtíðini eigur nakað av játtanini at verða markað til
gransking i kvinnuheilsu, men tað eigur at verða eldhugurin og áhugin hjá granskarunum, sum er
stýrandi fyri hvørjum serøkjum granskað verður í. Gransking í kvinnuheilsu liggur náttúrliga hjá
Heilsugranskingareindini. Tá ið ein tílík eind er sett á stovn, metir landsstýriskvinnan, at tað er
altumráðandi, at vit styrkja og menna hesa eind og ikki gera aðrar granskingardeplar við síðuna av.
Tað er tí ikki ætlanin at gera serligan depil fyri gransking í kvinnuheilsu. Tað kundi verið ein
nærliggjandi møguleiki, at tað varð gjørd ein serlig samstarvsavtala millum
Heilsugranskingareindina og “Center for kvinders sundhed”, sum tað júst er gjørt av at seta á stovn í
Danmark. Hesum vil landsstýriskvinnan virka fyri, so vit kunnu styrkja gransking í kvinnuheilsu.
Til spurning 2
Ein av uppgávunum hjá Heilsugranskingareindini er at fáa í lag PhD verkætlanir, og áhugi er
millum granskarar at granska í kvinnuheilsu og kvinnusjúkum. Eitt av hesum evnum kundi avgjørt
verið endumetriosa, og vit kunnu eggja til, at tað verður gjørt.
Ein realistisk kostnaðarmeting av eini tílíkari PhD verkætlan, sum tekur 3 ár, hevði sambært
Sjúkrahúsverkinum verið umleið 2,1 mió. kr. tilsamans, umframt ávísar útreiðslur til at útinna
verkætlanina. Hesar útreiðslur kunnu verða sera ymiskar, alt eftir hvør verkætlanin er.
Til spurning 3
Kommunulæknarnir viðgera kvinnur, har illgruni er um endometriosu. Um illgrunin snýr seg um
milda endometriosu, so kann kommunulæknin taka sær av viðgerðini. Viðgerðin er kunning um
tilstandin, ráðgeving í mun til framtíðar graviditet, pínustillandi og í flestu førum hormon viðgerð.
Er talan um eina pínustøðu, har tað vísir seg, at viðgerðin ikki hevur nøktandi ávirkan, vísir
kommunulæknin til viðgerð hjá gynækologi í Sjúkrahúsverkinum.
Tað verður áhaldandi arbeitt við at samskipa og betra tænastuna í primera geiranum, m.a. í
nærumhvørvinum. Tað fyriliggja í løtuni ongar ætlanir um at seta eitt serligt arbeiði í verk, sum skal
samskipa geiran ítøkiliga til at veita hjálp í mun til endometriosu.
Almanna- og heilsumálaráðið, 13. februar 2026
Margit Stórá
landsstýriskvinna

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Hanna Jensen, løgtingskvinna
Svarari: Margit Stórá, landsstýriskvinna í almanna- og heilsumálum
Evni: Endometriosa
Spurningar:
1) Ætlar landsstýriskvinnan at seta í gongd gransking og at innsavna vitan um
kvinnusjúkur í Føroyum, í minsta lagi um endometriosu, ella ein sokallaðan
depil fyri kvinnusjúkur?
2) Hevði tað verið ein gongd leið at sett eina ph.d.-verkætlan at granska í
endometriosu ímillum kvinnur í Føroyum? Um ja, hvat er ein realistisk
kostnaðarmeting av eini tílíkari gransking?
3) Í hvønn mun er primeri geirin í dag samskipaður og virkin til aktivt at veita
gentum og ungum kvinnum kunning, ráðgeving og skjóta hjálp í mun til
endometriosu? Kundi hetta verið ment?
Viðmerkingar:
Í november í fjør setti eg tásitandi landsstýriskvinnu við heilsumálum nakrar
spurningar viðvíkjandi endometriosu í Føroyum, 52-047/2025. Svarið staðfesti nøkur
viðurskifti, serliga um viðgerðir í sekundergeiranum. Tó meti eg, at meira eigur at
verða gjørt fyri tær kvinnur í Føroyum, sum líða av endometriosu.
Tíðin er gingin, og so hvørt sum eg frætti nærri um nakrar raðfestingar í donskum
politikki, so varð mær greitt, hvat tað var, sum eg saknaði:
Har hava politikarar stríðst fyri at seta á stovn ein depil fyri kvinnuheilsu. Havi sæð
fleiri uppsløg í tíðindamiðlum og á sosialum miðlum, um hetta “Center for Kvinders
Sundhed”, sum skal skapa meira vitan um kvinnuheilsu og harvið betri fyribyrging og
viðgerð av kvinnusjúkum eins og sjúkum, sum raka kvinnur og menn ymiskt. Tíðindi
hava síðani verið frammi um, at politisk avtala er gjørd um at brúka 160 mió kr. í 4 ár
til endamálið.
Í fráboðanini frá Indenrigs- og sundhedsministeriet verður ein sjúka nevnd sum dømi
um, hvar tørvur er á at gera meira fyri at útvega vitan og hjálpa teimum kvinnum, sum
eru raktar, og tað er júst endometriosa. Og sagt verður, at tey vilja útbúgva granskarar
innan hesa sjúku við at seta ph.d lesandi. Tað sýnir, haldi eg, at her er veruliga ein
tørvur á ætlanum, áhuga, eldhuga og raðfestingum.
Hetta styrkti meg í sannføringini, eg longu havi, um, at her eisini má gerast munandi
meira í Føroyum, tá um endometriosu ræður, og eg meti, tað er tørvur á at taka eitt tak
fyri allar tær, sum líða av hesi kvinnusjúkuni.
Eitt hugskot hevði verið at markað lutfalsliga somu upphædd til at kannað og
granskað innan endometriosu sum Danmark. Talan hevði verið um umleið hálvaaðru
til tvær mió kr. yvir nøkur ár. Kundi mann bjóðað eina ph.d. verkætlan í
kvinnusjúkuni endometriosu? Kundi mann gjørt eina ambitiøsa heildarætlan, sum
fevndi væl og virðiliga um primera geiran, eitt nú Gigni, kommunulækanskipanina,

-- 1 of 2 --

fyrioterapi, vegleiðing o.a. umframt tær viðgerðir í sekundera geiranum, sum vórðu
nevndar í svarinum til mín 20. november 2025 í omanfyri nevnda spurningi? Kundi
mann gjørt alt hetta betri og ment praksis og vitan um endometirosu í Føroyum? Tí
verða hesir uppfylgjandi spurningar settir.
Á Løgtingi, 2. februar 2026
Hanna Jensen

-- 2 of 2 --