52-010/2025

UMHVØRVISMÁLARÁÐIÐ
Ministry of Environment
Gongin 7 • FO-100 Tórshavn
Tel. (+298) 35 87 00 • umhvorvi@umhvorvi.fo • www.umhvorvi.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3Postboks 208
Postboks 208
110 Tórshavn
Tórshavn, tann 19. september
2025
J. nr.: 25/23941-2
Viðgjørt:
Tygara skriv:
Svar upp á fyrispurning nr. 52-010/2025 eftir § 52a í tingskipanini til Margit Stórá,
landsstýriskvinnu, frá Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, løgtingskvinnu, um hvørja
ávirkan veðurlagslógin hevur á landbúnaðin og privatu húsarhaldini
Spurningar:
1. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á privatu húsarhaldini?
2. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á landbúnaðin/bøndur?
3. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á fiski- og alivinnuna?
4. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á mjólkarvørur (t.d. MBM), bakivørur o.a.?
5. Um ja, er so ætlanin, at pengarnir, sum verða tiknir inn á henda hátt, skulu brúkast til at
betra um haldførið hjá landskassanum?
Svar til spurning 1, 2, 3 og 4:
Fyrst kann minnast á, at galdandi orku- og veðurlagspolitikkur frá 2022 er samtyktur í
Løgtinginum við 25 átøkum í virkisætlanini. Har sæst, at hóast avgjøld og afturberingarskipanir
teljast millum átøkini, so eru enn bara avgjøld á F-gass løgd á vinnuna. Eisini varð serliga
oljuavgjaldið hækkað eitt vet. Annars eru ongi onnur sonevnd grøn gjøld av týdningi fyri
veðurlagspolitisku kósina løgd á privatu húsarhaldini, landbúnaðin, fiski- og alivinnuna ella á
aðrar framleiðslu. Tvørturímóti eru grønar afturberingarskipanir til føroysk húsarhald, sum
leggja um til hitapumpuskipan til bústaðir og til elrikin akfør.
Tá tað er sagt, so er avgjaldspolitikkur og orku- og veðurlagspolitkkur nær tengd at hvør øðrum,
og tí verður fyrr ella seinni neyðugt at taka støðu til hesar viðkomandi spurningarnar. Men
veðurlagslógin er ikki staðið, har støða verður tikin til teir.
Sambært uppskotinum til veðurlagslóg er støða ikki tikin til, júst hvørji átøk skulu setast í verk
frameftir fyri at minka útlátið av vakstrarhúsgassi ella hvørji tiltøk skulu setast í verk fyri at
brynja samfelagið til veðurlagsbroytingarnar. Tí er støða heldur ikki tikin til, hvørji gjøld og
avgjøld skulu leggjast á frameftir ella hvørjar møguligar afturberingarskipanir eiga at verða
gjørdar.
Sambært uppskotinum til veðurlagslóg skulu virkisætlanir við tíðarfestum átøkum gerast fimta
hvørt ár. Virkisætlanin skal líta 10 ár fram. Eisini skal eitt óheft Veðurlagsráð við serfrøðingum
innan veðurlagsøkið tilnevnast at gera tilmæli til politisku skipanina um, hvørji átøk eiga at verða
sett í verk og nær rætta løtan er til ávísu átøkini. Veðurlagsráðið skal eisini viga og meta um tey

-- 1 of 2 --

UMHVØRVISMÁLARÁÐIÐ
Ministry of Environment
2/2
átøk, ið longu eru sett í verk fyri at meta um, hvørt tey tæna endamálinum, sum upprunaliga
ætlað.
Veðurlagsráðið skal viðvirka til, at politiska skipanin fær uppskot og tilmæli á borðið, sum eru
leys av partapolitiskum hugsjónum. Vónin er, at breiðar og haldbærar politiskar semjur kunnu
spretta úr hesum uppskotum og tilmælum, so vegurin móti málinum gerast so slættur og lættur,
sum til ber.
Gjøld og avgjøld eru longu partur av samtyktu orku- og veðurlagspolitisku átøkunum. Gjøld og
avgjøld eru týðandi politisk stýrisamboð, bæði tá gjøld og avgjøld verða brúkt, ella tá
afturberingarskipanir ella avgjaldsfrítøkur verða brúktar til at stýra borgaranum móti ávísum
valum ella at broyta atferð.
Svar til spurning 5:
Allar inntøkur frá gjøldum og avgjøldum, og eisini sonevndum “grønum gjøldum”, fara í
landskassan. Skulu gjøld og avgjøld brúkast serstakt í orku- og veðurlagspolitikkinum, so má
játtan útvegast á landsins fíggjarlóg árliga.
Higartil hevur tað verið ein blanding av pískum og gularótum, sum hava verið brúkt á orku- og
veðurlagsøkinum fyri at benda borgarum móti tí grøna ella elektrifiseraða valinum. Við
afturbering av MVG verður eggjað til at skifta oljufýring út við hitapumpu, at velja elbil framum
bensin og diesel og við størri avgjaldi á olju, verður eggjað til at brúka minni av olju.
Soleiðis kemur peningur inn og út úr landskassanum. Um hesi gjøld skulu standa við í broyttum
ella óbroyttum líki er upp til politiska samráðing. Sama kann sigast til spurningin, um hesi gjøld
einans skulu setast í verk fyri at betra um haldførið hjá landskassanum. Mær vitandi er ongin
yvirskipað støða tikin til tað enn, og ei heldur er nøkur breið ella full semja um tað.
Sammeta vit okkum við grannalondini, so er vaksandi fokus á grønar puljur fyri at stimbra
orkuskiftið í samfelagnum. Tí má støða javnan takast til spurningin um, hvørji gjøld og hvørjar
afturberingar skulu bera orkuskiftið í samfelagnum.
Tað hevur týdning, at gjøld og avgjøld ikki raka skeivt, men heldur tryggja, at øll kunnu koma
við í orkuskiftið. Skipanir mugu verða samhaldsfastar og lagaligar, so fíggjarligu byrðarnar
verða lagdar á eftir førimuni.
Tí verður eisini neyðugt at menna fíggjarlig stýrisamboð, sum tryggja øllum javnbjóðis atgongd
at koma við í grøna orkuskiftið. Hetta verður avgerandi fyri at røkka langtíðarmáli Føroya um
netto null útlát av vakstrarhúsgassi í 2050, soleiðis sum skotið er upp í uppskotinum til
veðurlagslóg.
Margit Stórá,
landsstýriskvinna

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur, løgtingskvinna
Svarari: Margit Stórá, landsstýriskvinna í umhvørvismálum
Evni: Hvørja ávirkan fer veðurlagslógin at hava á landbúnaðin og privatu
húsarhaldini
Spurningar:
1. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á privatu húsarhaldini?
2. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á landbúnaðin/bøndur?
3. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á fiski- og alivinnuna?
4. Ætlar landsstýriskvinnan at leggja grøn gjøld á mjólkarvørur (t.d. MBM),
bakivørur o.a.?
5. Um ja, er so ætlanin, at pengarnir, sum verða tiknir inn á henda hátt, skulu
brúkast til at betra um haldførið hjá landskassanum?
Viðmerkingar:
Í samband við, at landsstýriskvinnan hevur boðað frá, at hon ætlar at leggja eina
nýggja veðurlagslóg niðan í Løgtingið, er tað viðkomandi at fáa at vita, um
samgongan er á veg við enn fleiri avgjøldum til vinnuna og fólkið sum heild. Fólkið
eigur at fáa at vita, hvørja ávirkan á teirra dagligdag ein ætlað veðurlagslóg fer at fáa.
Endamálið við veðurlagslógini er at minka um CO2 útlátið. Aðrastaðni hevur ætlanin
verið at gjørt slíkt við grønum gjøldum, sum verða løgd á ídnaðin og landbúnaðin.
Tann føroyski landbúnaðurin, sum fær lítlan og ongan studning, kappast við
landbúnaðarvørur úr ES, sum eru munandi meira stuðlaðar. Tí tolir tann føroyski
landbúnaðurin als ikki nøkur gjøld yvirhøvur.
Viðvíkjandi framleiðsluídnaðinum er rættiliga eyðsæð, at tað bara er fiski- og
alivinnan farast kann eftir. Grøn gjøld har fara at versna munandi um kappingarførið.
Síðan eru tað húsarhaldini, sum standa fyri skotum. BK 17 hevur longu gjørt tað
munandi dýrari at byggja, og fyrrverandi landsstýriskvinnan gjørdi tað ikki lættari
fíggjarliga hjá húsarhaldinum, við at tvinga fólk yvir á jarðhita, fjarhita ella
hitapumpur. Tí er eisini relevant at fáa at vita, hvørt fleiri grøn gjøld skulu leggjast á
tey privatu húsarhaldini.
Vit hoyra dag og dagliga, hvussu stórar avbjóðingar samgongan hevur við at fáa
landskassan at javnviga, og hava tey lagt nógv gjøld á fólkið og vinnuna fyri at røkka
hesum máli. Og so er spurningurin, um landsstýriskvinnan ætlar, at pengarnir, sum
møguliga verða fingnir inn á henda hátt, skulu brúkast til at betra um haldførið hjá
landskassanum.

-- 1 of 2 --

Á Løgtingi, 8. September 2025
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur

-- 2 of 2 --