52-108/2024

A L M A N N A – O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
M I N I S T R Y O F S O C I A L A F F A I R S A N D C U L T U R E
Eirargarður 2 • FO-100 Tórshavn
 (+298) 30 40 00 •  ammr@ammr.fo • www.ammr.fo
Løgtingið 23. juni 2025
Tinghúsvegur 1-3 Postboks 208 J.nr: 25/14268-2
110 Tórshavn Tygara skriv: 52-108/2024
Viðgjørt: AW
Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Helgi Abrahamsen, løgtingsmaður
Svarari: Eirikur í Jákupsstovu, landsstýrismaður í almanna- og mentamálum
Evni: Almenn atgongd til søguligt tilfar
Spurningar:
1. Hvat verður gjørt fyri at tryggja at gamalt søguligt tilfar, sum til dømis ljóðupptøkur,
ið ikki eru partur av savninum hjá Kringvarpinum, verður savnað og varðveitt?
2. Hvørjar møguleikar sær landsstýrismaðurin fyri, at tilfarið verður gjørt atkomuligt hjá
almenninginum?
3. Hvussu langt er arbeiðið komið við at gera tilfarið í Savnsgulli atkomuligt hjá
almenninginum?
Viðmerkingar:
Í Føroyum hava vit eitt stórt tal av søguligum tilfari, ið liggur spjatt og óskipað í posum,
pappeskjum og á teldum ymsastaðni í landinum. Talan er um ljóðupptøkur heilt aftur til um ár
1900 við bæði tónleiki og samrøðum, myndir, og skrivaðan tekst.
Eingin ivi er um, at hetta tilfarið eigur at verða savnað, meðan tað enn er tøkt, og
almenningurin eigur at hava atgongd til tað.
Savnsgull er eitt dømi um, at nógv tilfar er bjargað, men enn hevur almenningurin ikki
atgongd til tað. Eisini annað tilfar liggur ymsastaðni, og lítið skal til, fyri at tað fer fyri einki.
Fleiri einstaklingar hava gjørt eitt stórt arbeiði fyri at savna og varðveita hetta tilfarið, men tað
liggur spjatt ymsastaðni, og fá vita um tað. Onkrar ljóðupptøkur við føroyskari luttøku liggja
eisini uttanlands, og sum skilst, hevur tað ikki verið lætt at fingið fatur á teimum.
Fyri at fáa hetta skipað má avgerð takast um, hvar tilfarið skal liggja, hvussu almenningurin
kann fáa nyttu av tí, og hvussu arbeiðið skal fíggjast.
Tíðin gongur, og so hvørt sum tey ið varða av tilfarinum fella frá, veit eingin, at tað yvirhøvur
er til, og hvar tað liggur. Eisini eru í nógvum førum fáar upplýsingar um, hvør er við á
upptøkum og myndum, og tí er neyðugt at spyrja tey, ið minnast hendingarnar, men hesi
fækka í tali, og tey, ið eru eftir eru, komin væl upp í árini.

-- 1 of 4 --

A L M A N N A - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Síða 2 av 4
Hesin fyrispurningurin verður settur fyri at varpa ljós á málið, soleiðis at gongd kann koma á
hetta týdningarmikla arbeiðið, áðrenn tað er ov seint.
Á Løgtingi, 10. juni 2025
Helgi Abrahamsen
Svar:
Til 1: Hvat verður gjørt fyri at tryggja at gamalt søguligt tilfar, sum til dømis
ljóðupptøkur, ið ikki eru partur av savninum hjá Kringvarpinum, verður savnað og
varðveitt?
Umframt Kringvarp Føroya, sum hevur skyldu at goyma eintak av allari eginframleiðslu, so
eru Fróðskaparsetur Føroya, Landsbókasavnið, Tjóðskjalasavnið, Tjóðsavnið og bygdasøvnini
eisini stovnar, ið varðveita føroyskan mentanararv.
Á Føroyamálsdeildini er savn við ljóðupptøkum umframt orðaseðlasavn, staðanavnasavn,
tilfar frá ritgerðakappingum, handrit og brøv. Ljóðupptøkurnar, uml. 2100 tímar í alt við
kvæðum, vísum, sangi og frásagnum, eru talgildar og atkomuligar á heimasíðuni hjá
Fróðskaparsetrinum, á https://www.setur.fo/fo/setrid/almennar-taenastur-og-
grunnar/soevn/talgildu-soevnini/bandasavn. Í summum førum er talan um upptøkur, sum
krevja loyvi frá avvarðandi, og í slíkum førum verður atgongd latin eftir umsókn.
Orðaseðlasavnið við føroyskum orðum og orðafrágreiðingum, um 650.000 seðlar í alt, er
talgilt og atkomuligt á https://www.setur.fo/fo/setrid/almennar-taenastur-og-
grunnar/soevn/talgildu-soevnini/ordasedlasavn.
Á Føroyadeild á Landsbókasavninum er innsavning, skráseting, goymsla og varðveiting av
bókligum prentaðum og talgildum tilfari, tónleiki, myndum v.m. Harafturat er handritadeild,
ið savnar, skrásetur, varðveitir og miðlar handrit o.a. eftir føroyskar høvundar og handrit, ið
annars lýsa føroyska bókmentasøgu, tónleikasøgu, filmssøgu, mentan og siðsøgu.
Landsbókasavnið hevur tónleikasavn, ið er skrásett í Føroyska tonleikalistanum. Í savninum
eru føroyskar tónleikaútgávur frá 1940-unum og fram til dagin í dag. Savnið er ikki
fullfíggjað, men Landsbókasavnið ognar sær eldri útgávur, tá tað ber til.
Almenningurin hevur atgongd til tilfarið á Landsbókasavninum, men tað er ikki atkomuligt á
netinum.
Tjóðskjalasavnið varðveitir og hevur atkomuligt skjalatilfar, ið hevur søguligan,
fyrisitingarligan og rættarligan týdning. Eisini kann Tjóðskjalasavnið taka ímóti
skjalasavninum av privatum uppruna. Umframt skjøl kann talan vera um annað tilfar, so sum
myndir, filmar og ljóð. Nakað av skjalatilfarinum er atkomuligt á history.fo.
Á Tjóðsavninum er innsavning, skráseting, goymsla gransking, varðveiting og miðlan av
mentanarsøguligum tilfari, sum so lutum, myndum og í summum førum eisini ljóð- og
filmsupptøkum. Somuleiðis er nógv tilfar í varðveitslu á bygdasøvnunum.

-- 2 of 4 --

A L M A N N A - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Síða 3 av 4
Tilfarið er atkomuligt á Tjóðsavninum og á bygdasøvnunum, men við verandi
skrásetingarskipan er tilfarið ikki atkomuligt á netinum.
Harafturat er tilfar, ið eitt nú feløg og privatpersónar savna. Av og á fáa søvnini fyrispurningar
frá feløgum og privatpersónum, ið vilja lata einum savni mentanarsøguligt tilfar í varðveitslu.
Er savnið áhugað í tilfarinum, kann avtala verða gjørd um at savnið fær tilfarið. Tað er tó ikki
altíð møguligt, tí tað er kostnaðarmikið hjá stovnunum at taka í móti tilfari, og tað er eisini
neyðugt hjá søvnunum at raðfesta í mun til goymslupláss.
Til 2. Hvørjar møguleikar sær landsstýrismaðurin fyri, at tilfarið verður gjørt
atkomuligt hjá almenninginum?
Nógv at tí tilfari, ið verður savnað á stovnunum, er atkomuligt hjá almenninginum. Á flestu
søvnum ber til at fáa atgeingi til tilfar á staðnum, og í summum førum er tilfarið eisini
atkomuligt á netinum.
Nøgdin av tilfari, ið søvnini varðveita, veksur støðugt. Meðan avbjóðingarnar við varðveiting
og atgeingi til fysiskt tilfar eru at hava nøktandi goymslupláss og støðuga konservering,
gransking og miðlan, so eru stóru avbjóðingarnar við talgildari varðveiting og atgeingi
tøkniligar og skipanarligar.
Bæði fyri fysisk og talgild søvn kann tað vera ein upphavsrættarligur spurningur, um tilfar
kann gerast atkomuligt hjá almenninginum, og í øðrum førum kann tað eisini vera tilfar, ið
ikki er atkomuligt, tí tað er vart av dátuverndarlógini.
Søvnini arbeiða áhaldandi við at gera tilfarið á søvnunum atgeingiligt.
Til 3. Hvussu langt er arbeiðið komið við at gera tilfarið í Savnsgulli atkomuligt hjá
almenninginum?
Verkætlanin Savnsgull hevur til endamál at talgilda savnið í Kringvarpi Føroya og gera tað
atkomuligt.
Kringvarpssavnið kann í høvuðsheitum býtast upp í tvey.
Arbeiðið við at talgilda tað eldra savnið í Kringvarpi Føroya tók dik á seg í 2014, tá
Savnsgull-verkætlanin fór av bakkastokki.
Í 2023 var komið á mál við at talgilda og skráseta alt tilfarið í eldra savninum – tilsamans yvir
500.000 pappírsskjøl, stívliga 30.000 ljóðbond og á leið 13.000 videobond.
Kringvarpið upplýsir, at næsta stigið verður at gera kringvarpssavnið atkomuligt hjá
almenninginum.
Arbeiðið fevnir um tríggjar tættir, sum kunnu gerast í senn. Fyri tað fyrsta er neyðugt at koma
á mál við at útbyggja tøkniliga undirstøðukervið, sum ger tað møguligt at arbeiða við, goyma
og flyta data í savninum, so at hetta kann gerast atkomuligt.
Fyri tað næsta er neyðugt at framleiða metadata fyri alt kringvarpssavnið, so at til ber hjá
brúkarum gjøgnum leitiskipanir at leita fram viðkomandi tilfar í savninum.

-- 3 of 4 --

A L M A N N A - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Síða 4 av 4
Fyri tað triðja mugu avtalur um upphavsrætt og um gjald fyri rættindi gerast. Hesar verða
gjørdar so hvørt, sum tilfar verður gjørt atkomuligt.
Kringvarpið metir, at arbeiðið tekur fimm ár, og at tað fer at kosta góðar 15 mió. kr. Fæst
játtan til endamálið, er ætlanin at fara undir henda partin av verkætlanini longu í 2026, og at
alt savnið kann verða atkomuligt í 2030.
Almanna- og mentamálaráðið
Eirikur í Jákupsstovu
Landsstýrismaður

-- 4 of 4 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Helgi Abrahamsen, løgtingsmaður
Svarari: Eirikur í Jákupsstovu, landsstýrismaður í almanna- og mentamálum
Evni: Almenn atgongd til søguligt tilfar
Spurningar:
1. Hvat verður gjørt fyri at tryggja at gamalt søguligt tilfar, sum til dømis
ljóðupptøkur, ið ikki eru partur av savninum hjá Kringvarpinum, verður
savnað og varðveitt?
2. Hvørjar møguleikar sær landsstýrismaðurin fyri, at tilfarið verður gjørt
atkomuligt hjá almenninginum?
3. Hvussu langt er arbeiðið komið við at gera tilfarið í Savnsgulli atkomuligt hjá
almenninginum?
Viðmerkingar:
Í Føroyum hava vit eitt stórt tal av søguligum tilfari, ið liggur spjatt og óskipað í
posum, pappeskjum og á teldum ymsastaðni í landinum. Talan er um ljóðupptøkur
heilt aftur til um ár 1900 við bæði tónleiki og samrøðum, myndir, og skrivaðan tekst.
Eingin ivi er um, at hetta tilfarið eigur at verða savnað, meðan tað enn er tøkt, og
almenningurin eigur at hava atgongd til tað.
Savnsgull er eitt dømi um, at nógv tilfar er bjargað, men enn hevur almenningurin ikki
atgongd til tað. Eisini annað tilfar liggur ymsastaðni, og lítið skal til, fyri at tað fer fyri
einki.
Fleiri einstaklingar hava gjørt eitt stórt arbeiði fyri at savna og varðveita hetta tilfarið,
men tað liggur spjatt ymsastaðni, og fá vita um tað. Onkrar ljóðupptøkur við
føroyskari luttøku liggja eisini uttanlands, og sum skilst, hevur tað ikki verið lætt at
fingið fatur á teimum.
Fyri at fáa hetta skipað má avgerð takast um, hvar tilfarið skal liggja, hvussu
almenningurin kann fáa nyttu av tí, og hvussu arbeiðið skal fíggjast.
Tíðin gongur, og so hvørt sum tey ið varða av tilfarinum fella frá, veit eingin, at tað
yvirhøvur er til, og hvar tað liggur. Eisini eru í nógvum førum fáar upplýsingar um,
hvør er við á upptøkum og myndum, og tí er neyðugt at spyrja tey, ið minnast
hendingarnar, men hesi fækka í tali, og tey, ið eru eftir eru, komin væl upp í árini.
Hesin fyrispurningurin verður settur fyri at varpa ljós á málið, soleiðis at gongd kann
koma á hetta týdningarmikla arbeiðið, áðrenn tað er ov seint.

-- 1 of 2 --

Á Løgtingi, 10. juni 2025
Helgi Abrahamsen

-- 2 of 2 --