52-031/2024

UMHVØRVISMÁLARÁÐIÐ
Ministry of Environment
Gongin 7 • FO-100 Tórshavn
Tel. (+298) 35 87 00 • umhvorvi@umhvorvi.fo • www.umhvorvi.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3Postboks 208
110 Tórshavn
Tórshavn, tann 25. september
2024
J. nr.: 24/21100-2
Viðgjørt:
Tygara skriv:
Svar upp á fyrispurning nr. 52-031/2024 eftir § 52a í tingskipanini til Ingilín D. Strøm,
landsstýriskvinnu, frá Beinir Johannesen, løgtingsmanni, um fíggjarligar avleiðingar av
styttari arbeiðsviku
Spurningar:
1. Hevur landsstýrið gjørt útgreiningar av, hvørjar fíggjarligar avleiðingar eru av at stytta
arbeiðsvikuna niður í 37 tímar?
2. Um ja, veit man, hvørja ávirkan tað hevur á tann almenna og privata arbeiðsmarknaðin?
3. Hevur man greinað, hvat tað ger við arbeiðsútboðið?
Til 1.
Ja, ymiskar útgreiningar eru gjørdar av hvørjar fíggjarligar avleiðingarnar høvdu verið av at stytt
arbeiðsvikuna niður í 37 tímar fyri samlaða arbeiðsmarknaðin. Tá arbeiðið við stytting av
arbeiðsvikuni fór í gongd, varð skipað eitt trípartasamráð, har partarnir á arbeiðsmarknaðinum
vóru umboðaðir. Trípartasamráðið hevur síðani kallað inn ymiska serfrøði at viðgera viðkomandi
mál, so sum løgfrøði, starvsrætt, búskap, umframt arbeiðstíð úr einum samfelagsligum vinkli.
Fleiri av innkallaðu pørtunum hava gjørt metingar av fíggjarligu avleiðingunum; millum annað
umboð fyri fakfeløg, umboð fyri arbeiðsgevarar, Fróðskaparsetur Føroya, Landsbankin,
Búskaparráðið og Gjaldstovan.
Allar metingarnar eru tó heftar at stórari óvissu, og fortreytir, ið verða nýttar, hava sera stóra
ávirkan á úrslitið. Til tess at rokna neyvari um fíggjarligu avleiðingarnar er neyðugt at leggja
fast, á hvønn hátt arbeiðsvikan verður stytt, hvørja sannlíka ávirkan ein stytting vil hava á
atburðin hjá arbeiðsfjøldini, og hvussu kostnaðurin skal fordeilast millum teir ymsu partarnar.
Til 2. og 3.
Sum nevnt í svarinum til fyrsta spurningin veldst um fortreytirnar fyri útrokningunum, bæði tá
tað kemur til arbeiðsútboð og fíggjarligar avleiðingar. Heldur ikki eru partarnir í
trípartasamráðnum samdir um útrokningarnar. Verða fortreytir broyttar, kann hetta ávirka
kostnaðin við tíggju ella hundraðtals milliónum og arbeiðsútboðið í sama mun.

-- 1 of 3 --

UMHVØRVISMÁLARÁÐIÐ
Ministry of Environment
2/3
Gjaldstovan hevur gjørt eina yvirskipaða meting av økta lønarkostnaðinum fyri land og
kommunur. Fortreytin fyri hesari útrokning er, at ongar effektiviseringar eru á heilsu-,
umsorganar- og útbúgvingarøkinum. Roknað verður við, at tey, sum arbeiða niðursetta tíð
varðveita sítt tímatal. Avmarkaðar effektiviseringar eru roknaðar inn á øðrum økjum. Hetta er
sostatt ikki eitt sannlíkt veruligt úrslit, men ein yvirskipað meting við stórum fyrivarni. Við
hesum fortreytum metir Gjaldstovan at ein stytting av arbeiðsvikuni vildi økt lønar-, pensjóns-
og arbeiðsmarknaðarútgjaldingarnar hjá landi og kommunum við umleið 280 mió. kr.
Samstundis vildi hetta økt skattainntøkurnar hjá landi og kommunum við umleið 100 mió. kr.
Við støði í hesum fortreytum metir Gjaldstovan, at arbeiðsútboðið vildi lækkað við umleið 560
fulltíðarstørvum. Viðmerkjast skal, at fakfeløgini í trípartasamráðnum ikki taka undir við hesi
meting, og vísa til aðrar og munandi lægri metingar.
Gjaldstovan hevur eisini yvirskipað mett, at um arbeiðstíðin hjá arbeiðsfólkum í vinnuni verður
stytt við trimum tímum, so vil tað kosta vinnuni umleið 500 mió. kr. í øktum lønar-, pensjóns- og
arbeiðsmarknaðarútgjaldingum. Samstundis vildi hetta økt skattainntøkurnar hjá landi og
kommunum við umleið 200 mió. kr.
Aftur her skal viðmerkjast, at fakfeløgini í trípartasamráðnum ikki taka undir við hesi meting, og
vísa til aðrar og munandi lægri metingar. Somuleiðis skal viðmerkjast, at tølini omanfyri ikki
taka hædd fyri teimum øktu skattainntøkum, sum ein stytting av arbeiðsviku hevði havt við sær.
Tað er yvirskipað sera trupult at meta um ávirkanina á arbeiðsútboðið. Tað er m.a. ymiskt,
hvussu teir ymsu sáttmálarnir viðgera arbeiðstíð, harundir á hvønn hátt steðgir og matarsteðgir
vera hildnir og løntir. Aftrat hesum er trupult at meta um, hvussu føroyska arbeiðsmegin fer at
bera seg at, um arbeiðstíðin í sáttmálum verður sett niður. Um fólk fara at arbeiða teir tímarnar
minni, sum arbeiðsvikan verður stytt, so vil kostnaðurin fyri hvørt starvsfólk vera hin sami, men
tørvur verður at seta fleiri fólk at loysa arbeiðsuppgávurnar á summum arbeiðsplássum. Hetta vil
so økja um lønarkostnaðin. Hinvegin er møguligt, at ein stytting av arbeiðstíðini vil økja um
produktivitetin á hvørjum arbeiddum tíma, soleiðis at tað ikki verður neyðugt ella í minni mun
neyðugt at seta nýggj starvsfólk, meðan tað á øðrum arbeiðsplássum í minni mun letur seg gera,
at økja effektivitetin fyri hvønn arbeidda tíma.
Tað er ítøkiliga trupult at meta um ávirkanina á arbeiðsútboðið í vinnuni, tí at lønarhagtølini eru
ikki eins neyv fyri almenna og kommunala geiran. Gjaldstovan hevur gjørt eina sera einfalda “alt
annað líka” meting av ávirkanina á arbeiðsútboðið, har arbeiðsútboðið minkar við umleið 1000
ársverkum. Men hetta talið er ikki eftirfarandi í mun til veruliga avleiðingina á arbeiðsútboðið í
vinnuni. Stórur partur av arbeiðsfjøldini vinnuni arbeiðir, sum er, meir enn sáttmálaásetta
tímatalið, og sannlíkt fer stórur partur av hesum at halda áfram við hesum. Eitt “guestimat”, sum
hevur verið nevnt er, at um umleið 60% vilja halda áfram at arbeiða sama tímatal – so vildi
arbeiðsútboðið í vinnuni lækkað við 600 ársverkum. Men her er týðandi at leggja aftrat, at hetta
talið er ein sera leys meting og als ikki eftirfarandi.
Ein av teimum mest týðandi fortreytunum fyri fíggjarligu avleiðingunum og avleiðingarnar á
arbeiðsútboðið eru, hvussu tann stóri parturin av arbeiðsfjøldini, sum arbeiðir niðursetta tíð, vil
bera seg at. Fara hesi at arbeiða somu tímar til hægri løn, fara tey at arbeiða sama starvsbrøk
(men færri tímar) og harvið varðveita somu vikuløn, ella fara tey – eins og summar kanningar
benda á – at økja talið av arbeiddum tímum?

-- 2 of 3 --

UMHVØRVISMÁLARÁÐIÐ
Ministry of Environment
3/3
Somuleiðis er ein týðandi fortreyt, hvussu tey mongu tímaløntu fara at bera seg at. Varðveita tey
sítt vikuliga tímatal, verður eingin ávirkan á arbeiðsútboðið, men arbeiða tey minni eftir eina
stytting av arbeiðsvikuni, so vil hetta lækka arbeiðsútboðið.
Somuleiðis taka ongar av hesum útrokningum hædd fyri dynamiskum effektum.
Tað ber ikki til at meta um hesar fortreytir, fyrr enn eitt slíkt átak er roynt í verki, og økir
munandi um óvissuna í øllum útrokningunum.
Ingilín D. Strøm
landsstýriskvinna

-- 3 of 3 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Beinir Johannesen, løgtingsmaður
Svarari: Ingilín Didriksen Strøm, landsstýriskvinna í umhvørvismálum
Evni: Fíggjarligar avleiðingar av styttari arbeiðsviku
Spurningar:
1. Hevur landsstýrið gjørt útgreiningar av, hvørjar fíggjarligar avleiðingar eru av
at stytta arbeiðsvikuna niður í 37 tímar?
2. Um ja, veit man, hvørja ávirkan tað hevur á tann almenna og privata
arbeiðsmarknaðin?
3. Hevur man greinað, hvat tað ger við arbeiðsútboðið?
Viðmerkingar:
Í samgonguskjalinum verður nevnt, at arbeiðsvikan skal styttast niður í 37 tímar, og
tað verður skipað við lóg. Eisini hevur løgmaður nevnt í sínari frágreiðing á ólavsøku,
bæði í ár og í fjør, at landsstýrið fer at koma við einum uppskoti.
Spyrjarin spurdi í fjør, hvat fíggjarliga avleiðingin var av hesum, og hvussu ávikavist
almenni og privati arbeiðsmarknaðurin blivu raktir. Tá var svarið, at tølini vóru í
umbúnaði. Nú eitt ár er farið hevði verið áhugavert at frætt, um tølini vóru tøk, um
støða skal takast til málið skjótt.
Búskaparráðið og onnur hava ávarað móti ætlanum áður, tí tað fer at skaða okkara
haldføri. Í heystfrágreiðing síni ynskti Búskaparráðið, at man greinaði, hvat ein
stytting av arbeiðsvikuni gjørdi við okkara arbeiðsútboð, ið frammanundan er lítið. Tí
verður hesin spurningur reistur, um landsstýrið hevur gjørt nakra greining hesum
viðvíkjandi.
Á Løgtingi, 13. september 2024
Beinir Johannesen

-- 1 of 1 --