52-137/2023

Dagf. 1. juli 2024
HMR j. nr. 24/15785-4
Margit Stórá
landsstýriskvinna
Svar
upp á
Fyrispurning nr. 52-137/2023 eftir § 52 a í tingskipanini um screening av monnum fyri
prostatakrabba, frá Johan Dahl, løgtingsmanni
Spurningarnir vóru soljóðandi:
1. Hevur landsstýriskvinnan ítøkiligar ætlanir um at seta í verk tilboð um screening einaferð
um árið av monnum frá 50-ára aldur fyri prostatakrabba?
Um ja, nær er ætlanin at seta í verk skipan við screening?
Um nei, hví verður screening ikki sett í verk?
2. Hvørjir heilsufakligir fyrimunir og vansar eru við at seta í verk tilboð um screening av
monnum fyri prostatakrabba - hvørjar eru royndirnar í útlandinum?
3. Er ætlanin at lógaráseta møguleikar fyri screening av monnum fyri prostatakrabbamein, og
er ætlanin at leggja fram lógaruppskot t.d. í komandi tingsetu?
4. Hvønn týdning hevur tað fyri eina evt. skipan til screening av monnum, at dygdargóðar og
effektivar prostataskanningar nú kunnu gerast í Klaksvík við nýggja MR-skannaranum?
5. Hvørji krøv verða til umsitingarligar skipanir, og hvør verður tørvurin á læknum og øðrum
starvsfólkum?
6. Hvat kostar ein screeningskipan til menn at seta í verk?
7. Hvørjar skipanir fyri screening av monnum fyri prostatakrabba eru í Norðanlondum?
Svar:
Til spurning 1
Í krabbameinætlanini verður tað, út frá verandi støðu, mælt frá at seta í verk landsfevnandi
screening fyri prostatakrabba í Føroyum (s. 103). Landsstýriskvinnan hevur ei heldur fingið nakað
tilmæli frá krabbameinsráðnum um at seta í verk tílíka screening.
Landsstýriskvinnan hevur tí ongar ítøkiligar ætlanir um at seta í verk prostatascreening í Føroyum.
Um tað koma altjóða faklig tilmæli, ið mæla til at seta tílíka screening í verk, verður málið sjálvandi
tikið upp til støðutakan.
Til spurning 2
Heilsufakligu fyrimunirnir eru, sum við øllum screeningsátøkum, at ein møguligur krabbavøkstur
verður funnin tíðliga, og harvið økjast sannlíkindi fyri at sjúklingurin kann gerast frískur.

-- 1 of 2 --

Vanliga verður nýtt ein sonevnd PSA blóðroynd til at diagnostisera prostatakrabba, men fakliga
verður tað ikki viðmælt at nýta PSA blóðroynd sum screening, tí at eitt hækkað PSA virðið kann
føra við sær óneyðugar kanningar og vanda fyri álvarsomum komplikatiónum (pínu, bløðing,
infektión v.m.).
Sum tað framgongur av krabbameinsætlanini, er ein annar vansi, at ein landsfevnandi
prostatascreening helst hevði “...havt við sær diagnostisering og viðgerð av nógvum monnum, sum
annars ikki høvdu merkt til krabbameinssjúku á teirra lívstíð. Harafturímóti kann viðgerðin hava
trupulleikar við sær, so sum landinkontinens (óvilja vatnlát) og impotens”.
Sambært Sjúkrahúsverkinum eru í dag ongir altjóða tilmæltir screeningsháttir fyri prostatakrabba.
Tað eru ábendingar um, at einaferð í framtíðini fer screening fyri prostatakrabba at verða tilmæld í
evropeisku leiðreglunum “EAU guide lines” í urologi, har 3 Tesla MR-skanning verður sentralur
partur av screeningini.
Til spurning 3
Í verandi støðu eru ongar ætlanir um at lógaráseta møguleikar fyri screening av monnum fyri
prostatakrabbamein.
Til spurning 4
Í samband við møguliga screening av monnum fyri prostatakrabba, so verður MR-skanning í løtuni
ikki viðmælt sum ein screeningstøkni.
Sambært Sjúkrahúsverkinum er MR-skanning harafturímóti ein sentralur partur av útgreining, har
illgruni kann verða um prostatakrabba.
Til spurning 5 og 6
Av tí, at ongar ítøkiligar ætlanir eru í løtuni at seta prostatascreening í verk í Føroyum, er ei heldur
nakað greiningararbeiði sett í verk, sum lýsir, hvat ein tílík skipan vil krevja av umsitingarligum
skipanum og starvsfólki. Ei heldur er tað greina, hvat kostnaðurin av eini tílíkari skipan hevði verið.
Til spurning 7
Sum tað m.a. framgongur av krabbameinsætlanini, er landsfevnandi screening fyri prostatakrabba
ikki sett í verk í nøkrum Norðurlandi.
Heilsumálaráðið, 1. juli 2024
Margit Stórá
landsstýriskvinna

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Johan Dahl, løgtingsmaður
Svarari: Margit Stórá, landsstýriskvinna í heilsumálum
Evni: Screening av monnum fyri prostatakrabba
Spurningar:
1. Hevur landsstýriskvinnan ítøkiligar ætlanir um at seta í verk tilboð um
screening einaferð um árið av monnum frá 50-ára aldur fyri prostatakrabba?
Um ja, nær er ætlanin at seta í verk skipan við screening?
Um nei, hví verður screening ikki sett í verk?
2. Hvørjir heilsufakligir fyrimunir og vansar eru við at seta í verk tilboð um
screening av monnum fyri prostatakrabba - hvørjar eru royndirnar í
útlandinum?
3. Er ætlanin at lógaráseta møguleikar fyri screening av monnum fyri
prostatakrabbamein, og er ætlanin at leggja fram lógaruppskot t.d. í komandi
tingsetu?
4. Hvønn týdning hevur tað fyri eina evt. skipan til screening av monnum, at
dygdargóðar og effektivar prostataskanningar nú kunnu gerast í Klaksvík við
nýggja MR-skannaranum?
5. Hvørji krøv verða til umsitingarligar skipanir, og hvør verður tørvurin á
læknum og øðrum starvsfólkum?
6. Hvat kostar ein screeningskipan til menn at seta í verk?
7. Hvørjar skipanir fyri screeinng av monnum fyri prostatakrabba eru í
Norðanlondum?
Viðmerkingar:
Kanningar frá øðrum londum vísa, eitt nú úr Danmark, at tað serliga er í aldrinum frá
50 ár, at sannlíkindini og vandin fyri at fáa prostatakrabba byrjar at vísa seg og serliga
stór eru sannlíkindini í aldrinum millum 70-80 ár.
Við regluligum kanningum ber betur til at viðgera krabba í prostata effektivt og
annars fyribyrgja, at krabbin spreiðir seg o.a.
Tá sannlíkindini og vandin fyri at fáa prostatakrabba veksur eftir 50 ára aldur, so eigur
at verða kannað, um tað ikki er skilagott at geva eitt tilboð til allar menn í Føroyum
um screening einaferð um árið. Møguleikin er serliga góður nú ein nýggjur
framkomin MR-skannari er komin til landið, sum er sera væl egnaður júst til
prostatakanningar. Tí verður hesin fyrispurningur settur.

-- 1 of 2 --

Á Løgtingi, 17. juni 2024
Johan Dahl

-- 2 of 2 --