LM-037/2025

takk fyri harra formaður ja hetta er løgtingsmál nummar sjeyogtretivu sum náttúrismaðurin í almanna og mentamálum hevur lagt fram uppskot til løgtingslóg um broytingar og løgtingslóg um heima tænastu eldrarøkt við meira ábyrgdin av tænastu til fólk við dimensjúku undir fólkapensjónans aldur verður fluttur til kommunurnar orsøkirnar til uppskotið er fylgjandi síðan eldrarøkið varð lagt út til kommunurnar at umsita hevur ofta verið frammi at fólk undir fólkapensjónans aldur við dimensjúku detta niður millum skipanirnar millum land og kommunur mett verður at tað er betri fyri borgaran um tænastan er samlað einastaðni almanna og mentamálum hevur fingið áheitanir frá avvarðandi og alsamarsfelagnum um at savna tænastuna til fólk við dimensjúku umframt at løgtingsfólk hava gjørt vart við trupulleikan og sett landsstýrisfólkunum skrivliga fyrispurningar um evnið almannar mentamálaráðið hevur síðani tikið tað upp við kommunurnar um at skipa økið hjá teimum tí verður hetta uppskot lagt fram hálsagaldandi lóggávu er soleiðis at í tvey túsund og fimtan varð eldrarøkið lagt til kommunurnar at umsita í sambandi við útlendingina vóru bæði starvsfólkaorka og fískur karmarnir løgdu til kommunurnar síðan ið komu nakrar støður har ósemja var um hvør hevði ábyrgdina av at veita fólkið við dimensjúku undir fólkapensjónasaldur tænastu hesar ósemju blivu lagdað fyri markamálsnevndina sum tók avgerð um at ábyrgdina av at veita tað tilboð umlating til fólk við dimensjúku undir fólkapensjónasaldur lát hjá landinum og ábyrgdina av at veita búpláss til hendan málbótt lá hjá kommununum eftir at markamálsnevndin hevur tikið eftir at marka mótsnevndin tók hesar avgerðir varð játtanur fingið til vegar vegar á fíggjarlógini at lyfta hesa uppgávuna at her sigur so aftur vóru eitt sindur um tað at tá ið tú hevur hesum bæði land og kommunur involveraður í máli so er tað er tað fólk sum detta niður millum tí haldi eg at hetta er tað rættur vegurin at fara soleiðis at at málið kemur at liggja í hesum føri verður tað so hjá kommununum og sum tað stendur í endamálum við uppskotinum og høvuðs endamálum við uppskotinum er at tryggja borgar við dimensjúku framvegtur ikki detta niður millum skipanum hjá landinum og kommununum endamál við uppskotinum er sostatt at fáa greiða á ábyrgdina av fólki undir fólkapensjónum so aldrin vit í menniskjúku og fáa skipanina so smidliga sum gjørliga fyri hesar borgar og teirra avvarðandi vit hava eitt eldraøki fara ábyrgdina av at varðveita tænastuna er tilboðið tættari hjá borgarunum hetta er eisini í samsvar við upprunaliga endamál við at leggja eldraøkið til kommunurnar og her eru her hava fleiri hoyringspartar við inni og umhaldsskriv og annað og serliga havi eg hugt at teggja kommunufelagnum og tey eru kommunurnar sum koma at taka sær av sum og kommunufelagið tekur undir í uppskotinum og tú vísir at sjálvandi á átlógaruppskot er úrslit av einari jaligari tilgongd sum kommunufelagið hevur fingið høvur til at luta tá ið longur frá byrjan og til endamálið til endaliga uppskot tað er poststiftið í stoktiónum

takk fyri takk fyri so er tað næstu røðari á listanum og tað er jóhan dahl

eg haldi tað at hetta er eitt gott mál sum er komið á tingborðið í dag virka so væl sum tað sum var frammanundan skilagóða uppskot haldi eg okur hava jú øll kent til tað at hetta hevur verið eina avbjóðing við marknarmotinum millum ábyrna hjá kommununum sum yvirtókið eldri og so at landið ella almannamálaráðið tá tað kemur til eina ávísa bólk av okkara borgarum tað eru tey sum er faktiskt detta niðri millum stólarnir tey sum eru rætt av einari sjúku áðrenn tey verða pensjonistar og ikki hava rættan aldrin og annars eru fyri tey pensjonistar og liggja undir einari skipan og endamálið við uppskotum sum lógu sagt her er tað at mann metir teg neyðugt at mann samskipar hasa her hesa tænastuna betur soleiðis at tað verður tikkin hond um hesa fólkini sum verða rætt av av dimens og og og tryggja tað at tey fáa tað neyðuga tað neyðuga umsorganina tað verður seg báðir tá tað snýr seg um fyribyrgjandi viðgerð faktisk at kunna venja og verða tikkin hond um báðir heima og eisini til umlætting og at mann hevur eitt samskipara til at taka sær av at hjálpa teimum í tí dagliga soleiðis at mann fer fer tey hjálpt har er tað neyðugt tað verður seg kanska báðir innarfyri til tænasturnar tí fíggjaligu veitingarnar sum tey annars hava brúkt fyri og at mann tykkur hond um tær eina fíggjaligu viðurskiftu høra mann fer eina fullmat til tað fólk sum eru diment og eisini at mann tryggir fyri at tekna fáa og koma til tey dag tilboð annars sum er møgulig tað er soleiðis at kommunala økið í dag eru skipað í í í sjey samstarvsøkjur og har tosa kommunan so eftir seg sjálvan tá siga okkurt okkurt sum áttara eldraøkir sum sum eru í í í landinum og tey samstava so um ymisk ting og í hesum uppskriftum verður eisini víst á hvat fyri tænastur so her ymiski eldraøkini veita dimensjúkuborgarum sum eru yvir fólkapensaldur ein at skema á síðu seks síðu sum er uppskriftin sum vísir á tað og mann sigur eisini hepant at tað verða á ávísum økjum veittar ein ein stór breidd av av veitingum og tænastum hjá nógvum til dømis hjá torvna kommunu hjá ráðanum og nánd og til mann nevnir til mbh har eru nógvar ymiskar veitingar meðan kanska hjá øðrum eru teir færri tí meira til dømis kanska er hvønn tilboð til onkur tú manglar samrøðbólkar hjá onkrum og tú manglar vikuskiftis og umletting hjá nøkrum og ein fleksipil ansøking í heiminum mangla hjá nøkum og so víðari so víðari onkur manglar kontaktpersónskipan og alt tað her er jú neyðugt at tryggja soleiðis at borgararnir ikki døtta niður millum í skipanum hjá landi millum land og kommunurnar og endamálið við uppskifandi ikki eisini at fáa greiðu á ábyrgni av fólki sum er undir fólkapensaldur við dimensjúku og at fáa skipanina sum er fyri borgarar og teir eru avræddir sjálvandi tí eg eri ílati kompliserað og trupult at hava við at gera tær eisini tí at ikki at siga tykurum øllum so er tað ein stór byrða hjá einum at hava eitt fólk at hava sum er ment fyri at tú ikki mást fáa tað neyðugu hjálpuna og ikki sjálvum kanska arbeiðsmarknaðanum so er tað jú enn verri tí at tú kannst jú ikki forsvøma eftir starv av sjálvum ergivunum orsøkum men har hevur mann so eisini valt at gera ta skipanina og hevur havt tað eina tíð at fól fáa ansyngar samsýning fyri at at passa tey fólkini sum hava tørv á tí mann hevur eisini gjørt tað soleiðis at í samband við veitingargrundarlagið so hevur mann tað soleiðis at tað er jú ymiskt hvussu fólk eru fyri so at mann hevur eisini gjørt tað soleiðis at mann hevur eina ráðkjúguna vegleiðing sum verður veitt har ið mann kann gera til dømis eg hevði størv og mann kann hjálpa til at fáa útfyll tey tað er umsatsýsti til tað um at tú tann eisini um at mann hjálpir til við at røkta við bót og mann hjálpir til við at fáa hjálputól og so víða so víðari so at tað er tað sama við heimahjálpa mann tryggjar tað at hesi fólkini fáa heimahjálpuna sum tørvuráð tí økin er ikki hondi ymiskt sum at sannja er tað soleiðis at summi økini hava nógv og onnur hava nið og tí hevur mann eisini sagt tað at mann kann keypa seg tænastur yvir yvir mørkini faktiskt millum millumisar eindirnar so at mann kann fáa tingini at fungera tað er soleiðis at tú hevur ymisk sløg av av tað tilboðum tú hevur eitt markantag fyri cst sum er ein kognitivur stimulatiónsterapi og hon kann vera veitt tvey frá vikuna í átta viku hvørja ferð og tað kann vera bæði um dagin og um kvøldið og tað hevur tað endamálst til um sann gongd útrini á tí menniskjúkunum og tí fleiri sum ganga á sigastepanini ganga ikki í vanligum dag til bý men har hevur mann kanska eisini eina aðra avbróðing sum mann hevur havt tí tað er tað at ofta tá ið tá ið tann hevði sjúkan skriður fram so tað soleiðis at at tað tað sum er í dag so verður tað ikki tikin í hondum í tí almanna fyri tað eru so illa fyri at tað ikki klárar ikki og tað er jú eisini tað sum er viðttur til at mann mann fer at hesa tringina upp á plássast at tey veruliga tá ið er problemið sum er dimensuppstendur mann er so vælt eisini her at siga tað at at almannaverkskiftið er framhaldandi hevur opnað av at veita hjálptól til øll fólk við dimensøku sum ikki búgva í einum sambýli at ellis og røktarheimið hjá kommununum og mann er eisini vælt at siga tað at uppgávan er í samband við alkohol dimens tá hon liggur eisini framhaldandi hjá almannaverkinum og grundin er tann at mann sigur tað at alkohol dimens er ikki ein sjúka sum er sjálvansur stendur við í vesturnar soleiðis sum dimens vanlig eta dimens skríður fram hjá sumum øllum at skjóta hjá onnum yvir longur tíð og tí velur mann tað at siga tað at tað er tænastar sum kommununa framtøkumarveita ella fólk við dimenssjúku eru somu tænastar sum fólkapensjurnar og og og og og og og og og og og og og og og og og á og fáa frá kommununum børnlógina og um heimæltænastu eldrarøktir meira sanná verður tað ment at vera ein góð loysn fyri øll sum hava staðfest dimens og samlað tænastuna til at børgarar verða samlað samlað einastað og verða betri at samleiðisnum hetta hevur verið til umhælis hjá eini rúgvu av bólkum tey hava verið til at vekja fíggjarmálaráðnum heilsumálaráðnum undir dimensklinikkini á leikshúsinum kommunufelagnum og undir hesi eldrarøktini og megd alsamerksfelagnum til landsverkanslarpensjonista heilsuhjálparfelagnum og heilsurøktarfelagnum og ferðalagið fyri føroyskar sjúkrarøktarfrøðingar og fyri fyrra pedagogfelag fíggirnir hava tikið væl undir við uppskotinum og tú metir tað gott at mann savnar tænastuna undir kommununum og harvið gevur øllum eina eins viðgerð breiðari bólk av fólki bara til eldri og tá mann eisini hætir sambandi við eftirliti so eigur lógina at verða broytt soleiðis at skjøl sum skulu nýtast til eftirlit framhaldandi verða innanhýsiskjøl tað gevur eisini eisini meining og fyrisitingarligar avgerðir ov tung bitar hjá eldrarøkinum ynskja at avgerðir ikki skulu vera fyrisitingarliga men líka sum í sjúkulsaðistunum tað haldi eg eisini geva meining men alt í alt so haldi eg mann kann siga tað at hetta er gott uppskot á góðstíðarleiðini og tað er bara tíðina fastaliga at okur okkumur so langt sum okkumur við hesum uppskotini tí hetta hevur verið eitt eina avbjóðing sum eisini undanfarnir røðari seyðir tað bleiv í semtum markamáta nevndina at taka avgjørð um hvussu hvørt til tær hvørjum og har ið hon so valdi at gera tað eitt býttur millum land og kommunur men sum seinni býsti seg eisini at geva avbjóðingar og vit tað at tað ger tað so haldi eg at tað er skilagott at mann nú fer inn og setir tú kortir hvussu at tað skal virka framvegur soleiðis at tað verður til gang fyri brúkarum sum verður raktur av snir og fyri teirra avvarðandi tað haldi eg at tað er øgiliga vitktut og tí fari eg eisini sum var partur av trúnaðarnevndini og fyri sempaflokkinum har gevurst tú máltíðina góða viðgerð tað skal ikki vera

nú er úr avbróðing við tí takk fyri takk fyri sovorðið næstu ráðrið

grímur sunnstein kirkjusvønn takk fyri teir á formaður ja nú er aftur eitt eitt lógaruppskot frá frá almenna og mentamálaráðnum og ja sum undanfarnir røðar eisini á so er hetta snýr hetta seg um at at ábyrgdin av teimum tænastum til fólk við demensjúku sum er undir fólkapensjónsal nú verður flutt til kommunurnar ná eg ikki verði leingi politikki men sum eg skilji á lænum so er tað uppskot sum sum mann sigur so kanska hevur verið verið eina eina løtu ávegis at sum skilt sum at hetta hevur verið eftirspurt leingi bæði at mann sigur avvarandi alsheimarafelagi løgtingsfólk hava eisini hava eisini eftirspurt hesa hesa lógarbroytingina og tí vil eg bara siga tað er gleðiligt at landið land og kommunur nú hava tikið stig til at skipa hetta økið saman nett og soleiðis at at tryggja at eingin dettur niður ímillum tí at sum eg skilji á lænum so er hetta verið hevur tað verið ógreitt hvør mann sigur hvør átti átti hesa ábyrgdina og so í tvey túsund og í tvey túsund og fimtan tá bleiv eldurøkið jú lagt út til kommunurnar og harvið eisini at umsita demensøki sum sum jú rakar rakar kanska serliga tey sum eru yvir eru komin yvir fólkapensjónshaldið men men tó so eru tað eisini nøkur sum verða rakt av hesari hesi álvarsligu álvarsligu sjúku áðrenn áðrenn tey koma koma solegt upp í upp í aldrin og tey skulu vit sjálvandi eisini taka taka hond um og tað er hetta her uppskotið nettu vit til at til at tryggja tí at sum støðan er í dag so er ábyrgdin at veita dattilboð og umláting til fólk við demensjúku undir fólkapensjónshaldinum hon liggur hjá landinum meðan ábyrgdin at veita búpláss til hendan málbólt hon liggur hjá hjá kommununum og tað haldi eg nettu upp at hetta her uppskotið er at tað tað soða allan iva øllum førum mann sigur tann tann tann tann stóra ivan til viks soleiðis at vit vita hvør hevur ábyrgdina júst á á hesum økinum hyggja vit eitt sindur eftir tølunum ja men so er upplýst í loypskum at demensklinikkin hevur upplýst fyri almanverkinum at í mai mánað vóru vóru tann nítjan fødd nei nítjan fólk undir fólkapensjónshaldið sum høvdu tilknýti til demensklinikkina klinikkina og harumframt búðu seks fól kommunalum røktarheimum og ja tað og aftur her tað er hetta býtið her beinta hvør skal veita veita hvørjar tænastur og hvar eg kenni ikki so grúliga væl akkurát til hetta økið men eg veit at tað er at tað verður tað verður hóast alt sum at mann samstarvar í dag sum er umvinsiður umvinsiðurfólki men tað er ikki greitt hvør eigur hvat og tað er nettu upp tær tær misskiljingarnar sum vit skulu koma til líst nú helt vita hvør hevur hvør hevur ábyrgdina av hesum tá tá er sagt so veit eg um at tað eru kommunur her í landinum sum sum veruliga hava hava tikið sær ábyrgdina til sín sjálvt um hon kanska ikki hevur ligið hjá teimum men nettu tí tey kanska hava verið nærmast at taka sær av av teimum sum verða raktar við so sjúku og hava veitt upp á upp á upp á ymiskan mátar veitt teimum millum annað tilboð dag tilboð og annað so í forma av so av av arbeiði og annað sum eg hevði gjørt stórt gagn hjá hesum fólkum og gjørt tað at tey hava kunnað til tað fast í einum sum vanligum gerandisdegi sum yvirhøvur møguligt tí dimens er ein herlig sjúka og hon hevur tað eisini við at versna og tá fólk fáa hana so tá fólk fáa hana fáa á ungum aldri jú men tá kann hon státverk náa versna rættiliga nógv áðrenn mann kemur upp um fólkapensjónshaldur og tí er tað serliga umráðandi at hesi eru eisini hava somu atgongd til tey sum eru akkurát líka álvarsliga rakt av dimenssjúkuni men hava eitt annað føði ár enn enn hesin bólkurin so ja her eru sum sagt her nógvar tænastur og nógvar veitingar og nógv nógv økir at fáa stýrað men eg haldi tað er gleðiligt at landsstýrismaðurin nett upp í í saman við kommununum hyggir tikið stig til netta upp at skipa eitt øki so ið so vit kunnu veita teimum borgarunum eina eina góða og virðiliga tænastu óðinsa hvar í í landinum landinum viðkomandi býr og at mann sigur kommunaløkinum í dag at so tað er tað sum eg skilti undanfarin løg at so mann skipar seg í sjey samstarvsøkir har millum at tórshavnar kommunu er fyri seg sjálvan og tænastan ja og móttøkan er er yv er ymisk í hesum ymisku pørtunum av alt hetta landinum men aftur har at tað at vit fáa í størri mun kanska samskipa eitt øki soleiðis at tær kommunallandarnar sum frammanundan samstarvsøkinum kunnu veita hesum borgarunum eitt enn betri tilboð øh tað haldi eg gleðiligt og eg síggi eisini eg síggi eisini fyri mær at umframt at at tann sum er raktur av tí menn sjúkur fær fyrimun av tí eisini at landið eisini kann landið og kommununi kunnu fáa nakrar fyrimunir av nettu við at at skipa økið samanheppandi og fáa nakrar nakrar driftifordeilir burtur úr tí og havið eisini samlað vitan og kunning og annað á sama øki til á sama á á somum hondum eisini tað skal ikki vera nógv at siga enn at hetta hevur verið altso hetta skal ikki vera nógv langsváta ella balláta eg komi við hesa ferð men altso tað kunnu tit so vera ósand við men men jú eg haldi at hetta er eitt gott uppskot og hetta kemur hetta kemur hetta kemur í ja eg má ikki siga í røttu løtu um at hetta skuldi hetta skuldi verið gjørt fyrr altso hetta altso hetta er eitt tað ivamálið her at tað skuldi langtjóðandi verið verið loyst men men tað altso tað kann mann hvørki ákæra so núvarðnastuna ella unga undanfransø tað hevur ikki hond um tað og tað haldi eg gleðiligt at tað verður gjørt júst við hesum uppskotinum sum tað haldi eg vera mína tað síðsta orðini eru

tað sigi eg herifrá takk fyri harra formaður ja takk fyri at røðan kann bara gera svatna til flokkalákið og lata okum fáa restina so er í lagi

viðmerkingin hevði takk fyri at hava mær

takk fyri spurningin hanna jensen ið haldi innum eina nettu sumu spyrarnar síni at tað er viktig at halda nettu fast í hesum her at tað verður lagt út og at tað hava verið ósemjur og millum land og kommunur men vit mugu helst ikki gloyma tað at bæði landi og kommunur eru mást tú sett í verðina at tæna somu borgarum sum eru føroya fólki og tí skulu slíkar ósemjur ikki koma okkum føroyingum okkum borgarum her í føroyum at so til til ampa fyri tað tí bæði land og kommunur hava nevnað at so tað til felag at vit eru fyri at ella fyri at fyri at tæna føroya fólki sum sum hevur valt okkum at at umsita hesi økini og hesi virðini og tí haldi eg gott at mann eisini mann sigur ikki gloymir hvar vit koma frá vit ikki gloyast um at vit standa her í dag men mann ikki gloyma hvar vit eru frá hvar vit koma frá tí tað eru onnur markamál millum land og kommunur sum eisini eru sum eisini tørvar verða eftirhugt og at vit gera nakað við tað so vónandi kann hetta eisini lata upp fyri at

vit eisini skulu gera tað framvegur takk fyri tær hvønn dag

takk fyri

ger so væl grímur sunnstein takk fyri takk fyri spurningini er jóansin jú eg haldi eg haldi at vit gera tað umsendingarliga óneyðuga tungt og drukki okkum tá ið vit ikki kunnu semjast um hvør eigur uppgávuna altso tá tá haldi eg at vit til einhvørt tí kunnu gera tað einklari simplum við at finna útav hvør hevur mann siga hvør hevur ábyrgdina av hesum øh so at so tað haldi eg heilt vist at at tað eru summi ting sum kunnu gerast betur men akkurát altso viðvíkjandi víkjandi hesum hesum økjum herbeint eg má eg má viðganga at eg havi ikki verið nóg er ikki nóg innarliga akkurát í hesum annað enn eg annað enn tað sum eg havi havi lisið meg til og hoyrt annað men eg síggi tað at her hevur mann her hevur mann loyst ein knút sum var um tað haldi eg er umráðandi at at halda fast við harbeint at tá ið vit mann siga tá ið vit tá vit fáa viðvind og gera nakrar munagóðar broytingar ja men altso at at halda fram við tí góða arbeiðin og samstarv sum nett upp er millum land og kommunur ella sum skulu koma á borgarum til góða

tíðindafundi tinganesi í vikuni at seks er komið fyri at vera og hendan reglan hon rann mær til hugs tá hugt var eftir hesum broytingaruppskotinum sum nú er til viðgerðar ætlanin er at fremja seks lítlar lógarbroytingar í løgtingslógini um heimatænastu eldrarøkt við meira seks broytingar har fýra orð gera allan munin tey eru og borgara við dimensjúku hesi fáu orðini og borgara við dimensjúku verða løgd afturat seks ferðir í lógini og fara vónandi at gera stóran mun fyri tey sum verða rakt av dimensi á ungum árum og teirra avvarðandi í áravís há vit vita at fólk við dimensjúku sum eru undir fólkapensjónsaldur eru dottin niður ímillum skipanir tað er slítandi fyri tann sjúkurrakta og ikki minst fyri tey avvarðandi tað verður ofta sagt at dimensjúka rakar í líka stóran mun tey avvarðandi sum tann sjúkurrakta sum alzeimarsfelagið vísir á í hoyringarskrivinum so eru avvarðandi hjá fólki við dimensi meira útsett fyri at fáa tunglyndi strongd trupulleikar við svónu og likamligar sjúkur ein nýggj kanning frá alzeimarsfelagnum frá í ár vísir at tveir triðingar av teimum avvarðandi siga at tað ávirkar heilsuna neiliga harafturat siga næstan fjøruti prosent av teimum avvarðandi at tað ávirkar arbeiðslívið og fjórðu hvør sigur at tað hevur beinleiðis ávirkan á fíggjarstøðuna hjá teimum tí mugu vit tryggja at umstøðurnar kring dimensjúk eru eru so góðar sum yvirhøvur ber til bæði fyri tey sjúku ræktu sum eru undir og yvir fólkapensjónshaldir og sjálvsagt fyri tey avvarðandi í viðmerkingunum stendur at nítjan fólk undir pensjónshaldir eru knýtt at dimensklinikkini á psykiatriska deplinum og seks fólk undir pensjónshaldir búgva á røktarheiminum úti hjá kommununum altso er tað sum støðan er beint nú fimmogtjúgu føroyingar sum fáa ágóða av hesi lógarbroytingini umframt teirra avvarðandi eg trúgvi tó ikki upp á at hesi tølini eru heilt eftirfarandi tað eru allarhelst stór skuggatøl tað er ikki ókent at tað ganga tað kann ganga lang tíð frá tí at mann hevur illgruna um dimens til at sjúkan verður staðfest megt vísir í hoyringarskrivi á at ein dimenspolitikkur eigur at vera orðaður og tað er kanska nakað vit eiga at hyggja nærri at ein dimensætlan var í hvussu er gjørd í tvey túsund og fimtan sum æt gloymsk men ikki gloymd vit eiga at hyggja eftir í hvussu stóran mun dimensætlanin er fylgd og kanska endurskoðanina og seta okkum ítøkilig mál fyri dimensøkið tey komandi fimm til tíggju árini eitt er í hvussu er áhugavert og tað er at einki nýtt røktarheim er bygt síðan eldrekið varð lagt út til kommunurnar har bið eingin røktarheimspláss til fólk við dimensjúku eri av tí fatan at góður eldrapolitikkur eisini er góður dimenspolitikkur tað er ikki eitt týðiligt mark millum hesi øki og vanliga flyta borgarar seg millum hesi økini um vit kunna kalla tað tað ein røktarkrevjandi borgari kann gerast dimentur og øvut ein við dimensjúku kann gerast røktarkrevjandi ein kanning frá alsheim høvuðsfelagnum deildini fyri arbeiðis og almannaheilsu og setri frá tvey túsund og átjan vísir at tveyoghálvfjerðs prosent av teimum sum búgva á eldrabílum møguliga hava dimens helvtin av hesum høvdu ikki dimensdiagnosu ella búðu á serstøkum dimensseindum altso er tað bert ein brotpartur av teimum sum væntandi hava dimens sum er útgreinað av serlækna borgarar hava stóra gleði og gagn av dag og kvøldartilboðum sum eru skipað á eldraøkinum hesi tilboð detta burtur tá borgarin fær pláss á einum røktarheimi ella einum eldrasambýli trupulleikin er tó at røktarheimini ofta ikki hava somu umstøður arbeiðsorku og førleikar til at bjóða hesi tilboð hvørki til búfólk við ella uttan dimensi vit mugu tryggja starvsfólk á eldraøkinum vitan um dimens og dimensrøkt tað kemur øllum til góðar talið av búplássum til dimenssjúk eigur at verða hækkað munandi og fakligheitin og normeringin hækkað tilsvarandi og so haldi eg at tað hevði verið gott at meira tíð og orka varð til aktivering venjingar og annað úti á teimum í gásareyðum vanligu røktarheiminum í tvey túsund og fimtan varð avgjørt at flyta eldraøki til kommunurnar hava sum kunnu skipa seg í átta eldraøkir men sum tað sæst í uppskotinum so er munur á hvørjar tænastur verða veittar dimenssjúkum í hesum økini roðin á skálafjørðinum og nánd í eysturfuglafjarðar kommunu hava øll tilboð og veita allar tænastur sum eru í yvirlitinum sum telur trettan ymiskar veitingar tórshavnar kommuna er rættiliga væl við eisini meðan vaksamsstarvið veitir sjey av trettan av hesum veitingum sambært yvirlitinum tað eru helst góðar forkláringar upp á hví hesin munurin er ímillum eldrasamstørvuni men tað ger tað ikki minni harmiligt vit mugu tryggja at vágbingar og viðingar hava somu tilboð og tænastur í uppskotinum verður skotið upp at nakrar uppgávur verða verandi hjá landinum hjá almannaverkinum tað er hjálpitól og tað er alkohol dimensur tað er skilagott at hjálpitólarmiðstøðin verður varvað veitt men eg skilji ikki hví fólk við alkohol dimensi skulu liggja hjá landinum psykiatriski depilin vísir eisini og hoyringar skrivi eg á at persónar við alkohol dimensi ofta hava sama tørv á teimum tænastunum sum annars finnast á dimensøkinum og heilsumálaráðið tekur undir við hesum sjónarmiðum hesin munur sum verður gjørdur á dimensi og alkohol dimensi tykist tí ikki at vera vælgrundaður ella ikki so vælgrundaður hvussu er og vit mugu hyggja eftir hesum í nevndini ein annar spurningur sum eg standi eftir við er at vit hava eina dimensklinikk á psykiatriska depilinum við landsdemenssamskiparum men vit hava somuleiðis eina skipan við kommunalum dimenssamskiparum eg skilji væl at útgreinan av dimensi skal fara fram á psykiatriska depilinum men eg kenni ikki arbeiðis og ábyrgdarbýti millum lands og landsdemenssamskiparar og kommunalar og tað vóni eg eisini at vit fáa meira at vita um í nevndini soleiðis at vit ikki aftur skapa eina gjógv har ímillum sum borgarar kunna detta niður ímillum takk fyri

ja takk fyri tað er nemliga júst tað at mann sigur at at demensur er líka nógv ein sjúka sum rakar tey avvarðandi sum tey sum sjálvi bera sjúkuna og tað gongur hart út yvir tey sum eru eftir tey mugu akkurát taka sær av øllum sum er rundan um tann sjúkurrakta og sum eg nevndi í røðuni so eru tað so er tað fjórðu hvør sum sigur at tað faktiskt beinleiðis ávirkar teirra fíggjarstøvi ójavnleika íðisnir tí at av teimum avvarðandi sum eru rundan um tey tey mennstrakti har er altso eini fýrs hálvfems prosent av teimum eru kvinnur og tað er altso tær sum verða teirra heilsustøða sum verður rakt eykahart tað verður eisini tað er eisini teirra fíggjarstøða sum verður rakt so tí hava vit skyldu til at at spenna eitt trygdarnet undir hesi fólkini so mann sjálvsagt kann liva lívið hjá sær og vera virkin sjálvt um mann hevur ein avvarðandi sum

eg eri menniskjúk

hesin uppskotinum

ja takk tú so væl eg veði ja takk fyri harra formaður nei eg festi meg í júst tað sama at at alkoholdimensur verður verandi ein landsuppgáva eg dugi heldur ikki at meta um hvussu nógv fólk eru rakt av alkoholdimensu og stettisju hvussu stór skuggatølini eru men givið er at so gæturki deblin sigur at at tey sum hava í gásareyðum alkoholdimens hava somu sjúkutekin sum tey sum hava vanligan dimens og hava tey sum eru í stóran mun tørv á somu tilboðum og hjálp sum tey sum hava vanligan dimens so eg viðfara so at kava niður í júst tað ítrivnaðarnevndini og og fáa eina frágreiðing upp á hví tað er júst so og annars so kemur landsstýrismaðurin upp

skal greiða nærri frá tí um eina løtu

tað er fíggjaliga takk fyri at fáa mær eina dag

vársókan lilja veiður gjørt so væl takk fyri harra formaður til eg eri góð við elisbert mercedes kunnleysa tá ið eg hugsi ikki at vit líkjast so nógv ja eg dugi at síggja í uppskotinum at upphæddin hon hækkar rættiliga nógv í mun til hvat hevur verið játtað til hetta her økið undanfarin ár so eg havi eina vón um at tað er ein nøktandi upphædd sum verður sett av til júst hetta økið men tað sum eg eisini vísti á í mínari røðu tað er at hetta her er til hesi ítøkiligu fólkini sum hava fingið staðfestir mennstur undir fólkapensjónsaldur vit hava altso tveyoghálvfjerðs prosent av teimum sum búgva runt umkring á røktarheimum og eldrasambýnum í føroyum sum allarhelst hava kognitivar avbjóðingar sum ikki hava eina veruliga demensrøkt og tí haldi eg at uppnormið at so vit eiga uppraðfesta økið í síni heild vit hava tørv á at at starvsfólk út at eldraøkin øll fáa kunnleika til demens og demensrøkt vit hava tørv á at tey fáa tilboð um aktivering og alt tað bæði um tey eru heimabúgvandi ella búgvað á røktarheimi so økið er so ræðuliga nógv

føroyar bara hettar

vóna ikki millum fyri hasum takk fyri

ja takk fyri harra formaður yvirhøvur má vit hyggja og endurskoða fíggingina av eldruøkinum í síni heild tá økin fer at at vaksa og gerast meira kostnaðarmikið tey komandi nógvu árini og tað er jú ein av teimum stóru avbjóðingunum vit hava sum samfelag so tað sum eg mín vón er at mann kanska hyggur eftir eldruøki í síni heild og ikki fragmentera tað í dimenssøki ella hvat mann nú kundi fragmentera tað í men siga tað at at dimenspolitikkur og eldrapolitikkur tað er eitt og tað sama og vit skulu lyfta økið í síni heild og tryggja tað at teir borgarar sum koma inn á økið fara at hava eina nøktandi tænasta

eisini í framtíðini takk

hann hevur gjørt væl takk fyri at har varmaður ja mann kann ikki siga annað enn hetta er ein ein ein gleði stavur í tinginum nú tá ið hendan samgongan eisini hevur fingið loyst hendan knútin sum hevur verið óloysiligur í nógv ár líka síðani eldraøkið varð flutt út til kommunurnar so sagt er tað liðið óloyst í nógv nógv ár men henda samgongan fær loystan so eg veit ikki um returrikku serliga frá fólkaflokkinum er altíð so rættvísir tá tær plaga at siga atgerðaloysið ella ætlanarsamgongan men vit loysa trupulleikarnar vit loysa útforningarnar í hesum málinum í málinum sum var beint frammanundan sum eisini er liðið óloyst í nógv ár ja kanska vit eisini fáa loyst loysingina um væl ber til ná men so til hetta uppskotið nógv hava verið inni í tí ymisku detaljunum og hesum her frá tað fari eg ikki hyggi eg húsindi meira eftir hvat hoyristpartarnir siga sum heild eru allir jaligir og so tá tann parturin sum skal yvirtaka uppgávuna kommunurnar siga at tær taka undir við uppskotinum og vísa á at lógaruppskotið er úrslit av einari jaligari tilgongd sum kommunufelagið hevur fingið høvi til at luttaka í longu frá byrjan og til endaliga uppskot so fær tað meg at føla meg ógvuliga trygga her er alt á góðari leið her er alt í góðum hondum og so til fíggingina hvussu verður hetta fíggjað tí hetta hevur avleiðingar bæði fyri land og kommunur hetta uppskotið leggur upp til at at kommunurnar yvirtaka hetta her umráðið verður rubbust upp og gjalda tað árliga hevur tað ligið beint undir fýra milliónir tó skrivingin fyri í ár fýra komma seks milliónir men sum eg havi skilt so hava kommunurnar og landið gjørt eitt geraðbýt at kommunurnar yvirtaka hetta við tí tí sum tað kostar og afturfyri yvirtaka landið eitt mál tí at viðgera í morgin kommunala rakstastuðulum til lærlingaundirvísing fyri morgin sum eitur null seksogtretivu skrá strika fimmogtjúgu fimmogtjúgu

eg veit ikki um eg hevði feil loyvi til at endurgeva úr tí ikki so væl nú eldruøki í aðrari lággávu fær ábyrgdina av at veita allar tænastur til fólk við teg nevndu mennstøð verður hetta høvið eisini brúkt til at gera ein fíggjarliga umseting hjá kommunum og landið einfaldari soleiðis at land og kommunur ikki senda gjøld sínámillum sum tó kunnu verða javnað ímóti hvørjum øðrum við at kommunið gjaldi fyri yrkis skúla verður yvirtikið samt sum demens verður koyrt til kommunurnar upphædnar við upp móti hvørjari ca fýra komma seks milliónir hetta er faktiskt søtur musikkur í mínum oyri at gera fíggjarligu umseting hjá kommunum og landið einfaldar soleiðis at land og kommunur ikki senda gjøldu millum sín so sagt eg fari ikki at bora niður í hetta ymisku detaljurnar í hesum málinum eg havi ikki ordiliga fingurin á pulsinum fyri at siga tað akkurát so eftir honum er men sum sagt allir hoyriskartarnir eru virðjaligir og kommunan sum skal yvirtaka tær er úr viðiprocessuni so her er alt so sagt í góðum hondum og summi hoyriskriv vísa at tað kundi verið onnur ting sum eisini verður gjørd og fylgd við men tað má mann so sigur almanna ráðið at tað má mann so taka upp seinni hetta fer nú í trúnaðarhendan men eg eri okkurt við at hetta kemur ígjøgnum við bravur takk fyri harra formaður

koyr endiliga víðari takk fyri

ja takk gertur tú tær kann eg tøkk úr sannum ja takk fyri harra formaður ja tað er tað er gleðiligt mann fær loyst uppi hesum her og tá man sær ígjøgnum uppskotið at tað sær tú sum eisini tað er tað eru fleiri pláss sum kanska ikki verður brúkt heldur at tað er at at ein partur av kommunurnar fáa ábyrgdina av øllum dimensumráðunum vil gera tað frá nógv effektivari eisini altso vil spara eitt betur tilboð og og spara pengar fyri skottskeldaranum í longdini so tað sær at tað er bara at tað er vinn vinn eg veit ikki ofta mann kann siga

vind menn menn takk fyri teirra formaður ja takk søgdu landsryktir mær sum hvør orðið gerst tú væl at ljóða

búði takk fyri harra formaður takk fyri taka tingfólk koma fyri viðgerðina higartil sum fleiri hava verið nakað líka takað stutt um ja tað lýsir tað stutt tað er at støðan higartil síðani eldrekið varð lagt út til kommunurnar ella til eldrasamstørvurnar so hevur tað verið soleiðis at eru tað fólk við dimensi oman fyri fólkapensjónum aldur so er tað eldraøkini sum taka sær av tíð og er tað so undir fólkapensjónsaldur tá tað byrjar at blíva eitt sindur trykkir snýr tað seg um eitt búpláss so er tað eldraøkini sum skulu taka sær av tíð snýr tað seg um umlating ella dagstilboð so er tað almannaverki ella landið sum skal hava tað og júst hetta býtið hevur givið avbjóðingar serliga avbjóðingar fyri tey sum eru rakt av dimensi og ikki minst hjá teirra familjum men tað hevur eisini givið avbjóðingar ímillum á almannaverki og eldrasamstørvuni sum ofta hava havt øgiliga nógv og drúgt samskifti um einstøk mál tað hava verið einstøklingar sum ontreknaðar endaðar í klemmu og eingin hevur veruleikanum vilja havt eftir støðuna og tað hevur skapt frustratiónir hjá persónum sjálvum hjá avvarðandi hjá eldrasamstørvum hjá almannaverkinum og tað er fleiri ferðir sagt og fórt fram at millum annað frá alsamarsfelagnum at tað hægsta ynskin hjá teimum hevur verið at kundin varðnir ikki samletar undir ein goyra sum vit sleppa undan hesum óneyðuga og eg fekk í varð eina kenslu av at tað kanska fór at bera til at gera okkurt við hetta málið vit tóku tað so upp saman við kommunufelagi tað eru fundir við kommunufelagi og vit valdu at seta hetta á skrá sum eitt av punktunum og tóku tað upp har frá tá av gekk tað rímliga skjótt vit høvdu nakrar positivar samrøður beinanvegin har sum vit nettu upp í útgangsstøðinum hjá úr ynskinum hjá hjá teimum ymisku pørtunum sum hava havt avbjóðingar við hesum bliv samd um at vit skuldu seta ein arbeiðsbók við einari ordiliga stuttari freist tey fingu eina viku og haldu at tað varð tey brúktu tríggjar dagar for nógv tey brúktu tíggju dagar søgdu tey lýst tá mann skuldi gera hetta har tað eri eg tá má eg siga tað tað tað arbeiðið sum bleiv gjørt har tað er rættiliga imponeraður av og tað sum vit so blivu samd um tað er at eldrasamstørmurnir taka taka alt demensøkið men tann partin sum snýr seg um tað sum mann kallar fyri progressivt degenerandi altso tað sum stendur við og versnar skal koma nærri inn á alkoholdemens sum alt um løtu tað sum vit so gera fyri fyri fíggingina av tí so so er tað jú tað at at kommunurnar ella landið kommunurnar yvirtaka hetta økið og landið tá tað er tað uppskot sum verður viðgjørt um morgin sum karl á terkastrum var ínað at kommunurnar gevast at rinda ein part av útreiðslum til lærlingar har hevur avbjóðingin verið ella tað er ikki ein beinleiðis avbjóðing men har er ein óneyðug umsiting av at kommunur skulu rinda ingar inn og tosa saman ímillum land og kommunur um at fáa fluttisar pengarnar og fáa skrásett lærlingarnar í rætta kommunu og so framvegis so tað er eitt arbeiði sum verður skorið burtur eftir tí sum eg havi skilt og tað sum og tað verður sum sagt viðgjørt í morgin grundin til at tað bleiv akkurát tær tað er eitt sindur tað er eitt sindur tilvildarligt tað snýr seg um at upphæddin til sum kommunurnar hava rindað fyri lærlingar og útreiðslur hevur verið ca fýra kommaðar seks milliónir sum landið hevur brúkt til sum hava verið á játtanjum landum til hesi við demens undir sjeyogtrýss hevur eisini verið fýra kommaðar seks milliónir soleiðis rakti tað í ár sum tað rakti beint nú tað kunnu vera fleiri lærlingarnastar tað kunnu vera færri sum hava demens undir sjeyogtrýss ella sum eru undir sjeyogtrýss og hava demens so tí tí er hetta eitt sindur tilvildarligt at mann rakar á og tað er kanska eisini grundin til at mann klárir at semjast um hetta tað er tað at vit vita báðir partar vita at hetta eru bæði eru viðurskiftir sum kunnu broytast yvir tí og eg haldi eisini at mann er at tað liggur í at tað liggur í hesum at øll eru eisini greið yvir at tað liggur eitt størri arbeiði sum skal gerast um fíggingina av eldraøkinum men mann heldur ikki at hesi sum nú standa í hesari støðuni skulu enda í klemmu av tí at mann ikki hevur fingið avgreitt alt hví hví skal mann ikki kunna alt er avgreitt áðrenn mann kann avgreiða hettar tað eru enn óavgreidd viðurskiftir í hesum sum onkur er nevnt til dømis við alkohol dimens men vit vóru púra samd um frá byrjan at vit í hesum føri skuldu halda fokus á júst dimens sum sjúku sum stendur við og versnar soleiðis hetta kundi avgreiðast liðugt áðrenn onnur viðurskifti vórðu tikin við og og og tað er og tað er jú høvuðsgrundin til at alkohol dimens ikki er part av hesum uppskotinum og sjálvt um løgtingið sum lóggevandi vald hevur alt valdið til at gera broytingar í hesum sum er skotið upp so meti eg tað vera skilagott at viðgera spurningir nærri saman við kommununum áðrenn mann broytir nakað í tí býnum haldi mann skal vera lýsindi varin við tí tá ið vit hava eitt ordiliga gott samskifti um hettar vit eru til dømis eisini samd ímillum landsstýrið og kommunufelagið um at tá ið hetta málið er avgreitt so skal so skal tann næsta økið gjøgnumgangast fyri at finna fram til hvussu tey ymisku markamótini sum eru ímillum landið og eldraøkini betri kunnu loysast við støði í teimum sum tað snýr seg um og hvussu umsitingin av hesum markamótinum kann gerast so avmarkað sum gjørligt eg haldi at hetta er eitt gott dømi um hvussu mann kann gera tað og eg listi ikki í at tað eru fleiri dømir av hesum slagnum ja eg haldi ikki eg mára siga altso eg haldi at tað sær út sum hetta er eitt mál sum fær sum fær undirtøku og og eg eri eg eri ordiliga glaður fyri at tað sær út sum at vit hava rakt eitt vinda beint nú har sum har sum loysnirnar vóru til at finna tí tað kann vera so øgiliga nógv sum kann ganga í galið í hesum og hetta er loyst so tað er so ræðan nógv sum kann ganga í galið og higartil sær tað út til at ganga væl tað sær út sum at partarnir sum eru involveraðir í hetta eru nøgdir við loysnina og øll eru eisini samd um at tað eru eisini onnur ting sum vit skulu gera men men bara tí at vit ikki hava loyst tey so halda vit ikki at vit skulu lata vera við at loysa

tað sum vit kunnu leysa takk fyri

ja takk gjørt so væl har hevur eg hjálpt tú ja takk fyri tað við pengunum altso tað sum tað eru nøkur ting tá mann er í takk fyri viðmerkingina og alt tað rundan um tað men tað eru eisini nøkur ting í hesum við at vit mugu jú hava eina grundleggjandi tanka um at gjald og vald fylgjast so tá ið kommunurnar líkasum fáa valdið á hesum økinum so taka tær eisini gjald í hesum økinum líka sum tað er innan fyri lærlingar sum hendir í hesum harvið ikki sagt at til sjálvandi hava vit eina stóra avbjóðing við tí samlaða við eldraøkinum men vissu tingini flyta seg yvir tí tað eru alt tær somu borgararnir sum koma at rinda líka væl so er tað eisini nokk so natúrligt at hugsa at hvussu flytur tú skattin so í mun til skal vit síggja tær flestu kommunurnar lækka skattin og tað er ordiliga gott at tær gera tað tað er gott fyri fólk men vissu mann lækka skattin og so ikki klára at loysa tær uppgávurnar sum mann loysa og hevur sagt ja til at loysa so veit eg ikki um tað er eitt gott hugskot at lækka skattin

tann dag takk fyri

fyrr enn eg havi gjørt tað í fjøru

ja takk takk fyri harra formaður sjálvandi nú nú hava vit høvið nú er uppskotið komið á ting og tað er tað er løgtingið sum tekur støðu til um hetta verður ella ikki og so eg haldi kanska at bara hvørt skal mann siga tað men kanska at mæla til at taka av møguleikanum og vera vera tey sum hava

tað er tær takk fyri

okkurt afturat stutt eftir takk fyri har fór

ja takk fyri viðmerkingina tað er jú rætt at tað eru fleiri økir at tað er til dømis til dømis tað sum er innan fyri psykiatrið hjá eldri borgarum sum er nakað sum har sum tað kunnu í dag kunnu til dømis vera ósemjur um tað hvussu hvussu loysa vit tað hvat hendir eisini tá ið fólk sum fyrr hava hoyrt til hjá almannaverkinum tey sum blíva yvir sjeyogtrýss hvar fara ella yvir pensjónsaldur hvar hvør hvønn hoyra tey til tá har eru nøkur viðurskiftir sum mann hevur eina markamóti nevnd sum eg haldi fungerar rímiliga væl men men tey men men eg haldi nógv nógv nógv nógv nógv tí sum endar har hevur longu tá verið ígjøgnum øgiliga nógvar viðgerðir ímillum ymiskar partar og har har eiga vit eisini antikosin varini á at vit eiga at kunna vera greiðari í tí lóggávuni sum er rundanum soleiðis at vit sleppa undan óneyðugum avbjóðingum takk fyri

nær fáa í dag takk fyri at tað

ja takk ikki so vælakið okkurt síðani takk fyri takk fyri eina nýliga viðkomandi spurning eg má viðganga at eg dugi ikki at svara upp á ta uppastandandi fót við sum mann ein møguleiki er til dømis at seta ein fyrispurning um tað tá eg fái ikki svar upp á ta uppastandandi fót beint nú og vit vilja sera

tey fóru farið á einum sløkuspørnum stakk fyri ja takk so vóru ikki fleiri røðarar til hetta málið og tað verður beint í tíðunóðarnevndina stórur tú víðari til næsta mál á skránni til løgsmál nummar fimmogtretivu tjúguogfimmogtjúgu og tað er eitt uppskot til lívsdagartilmæli um at seta í gildi fyri føroyar annaðorðning um í kraftferðini á forskerligi lógu um enning av flóð um autistatión av sunnitpersónir óð um sunnitfaklig viðsurvet og forskerlig andrið lógu óð um upphevilsi av flóð um psykologi við meira og tað er sunnitfaklig autistatión av psykologi alendsk arbeiðskraft og enning av íbyrði for autistatión av sunnitpersónir og formarkarbiðja um framsøkufólk tann fyrsti tí er heintjókur thomsen tá hanna jensen og lilja weihe fyri tjóðandi og jens rena fyri miðflokkinum ger so væl heintjókur thomsen