52-088/2023

1 / 4
Uttanríkis- og vinnumálaráðið
Løgtingið Tórshavn, 27. februar 2024
Journal nr.: 24/03860
Svar upp á fyrispurning frá Honnu Jensen, løgtingskvinnu, um vinnulig umhvørvisárin
í føroysku vistskipanini, settur landsstýrismanninum í uttanríkis- og vinnumálum,
Høgna Hoydal (at svara skrivliga eftir TS § 52 a), nr. 52-088/2023
Fyrispurningur
1. Hvørjar kanningar verða gjørdar av umhvørvisárinum av alivinnuni kring Føroyar,
herímillum ávirkan á onnur fiskasløg?
2. Kennir mann allar avleiðingar av avlúsing við kemiskum evnum ella feskvatni á yngul
og ungfisk hjá øðrum fiskasløgum?
3. Veit mann, hvussu nógv ljósini í aliringunum draga at sær av djóraæti, ungfiski og
yngli hjá øðrum fiskasløgum?
Svar
Samanumtikið er at siga: Kanningar og verkætlanir eru framdar gjøgnum árini av mongum
ymsum árinum av alivinnu kring Føroyar, og krøv og eftirlit eru áhaldandi styrkt.
Tó er ikki ein savnað og skipað gransking av vistfrøðini og ávirkanini á fiskastovnar kring
Føroyar og á áir, sund og firðir, framd hesi árini. Hetta landsstýrið vil fremja hesa gransking
og kanningar, og eg havi saman við landsstýrismanninum í fiskivinnu- og samferðslumálum
tikið stig til at savna nakrar av teimum stovnum og fakfólki, ið saman kunnu gera slíkar
kanningar og gransking.
Í lógini um tøkugjald fyri alivinnuna varð í fjør sett sum mál, at 1% av tøkugjaldinum skal
árliga fara til økta gransking og vitan um m.a. hesi viðurskifti. Arbeitt verður í løtuni við,
hvussu skráseting, gransking og kanningar í hesum viðurskiftum skulu fara fram.
Til teir einstøku spurningarnar havi eg vent mær til teir stovnar, ið eg sum landsstýrismaður í
alimálum varði av: Heilsufrøðiligu starvsstovuna, sum er alimyndugleiki, og
granskingarstovnin Firum, fyrr Fiskaaling. Svarið er gjørt í samstarvi við hesar stovnar.
Hugsandi er, at landsstýrisfólkini í umhvørvismálum og í fiskivinnumálum, og stovnar teirra,
eisini hava viðkomandi vitan til hesar spurningar.
Spurningarnir verða svaraðir niðanfyri:
Spurningur nr. 1
Alivinnan er seinastu árini vorðin ein hin mest týðandi vinnan fyri føroyska búskapin, og tí er
tað mest grundleggjandi, at lívfrøðiligu og umhvørvisligu krøvini og eftirlitið áhaldandi eru á
hægsta støði.

-- 1 of 4 --

2 / 4
Løgtingslóg um aling av fiski v.m., alilógin, er ramman um alingina í Føroyum. Sambært § 6
í alilógini kann aliloyvi bert verða veitt, um tey loyvi, ið krevjast eftir § 6, stk. 1, litra c, eru
fingin til vegar. Talan er um loyvir, latin eftir løgtingslóg um umhvørvisvernd, løgtingslóg
um djórasjúkur og løgtingslóg um matvørur.
Tað er Umhvørvisstovan, ið varðar av løgtingslóg um umhvørvisvernd, meðan
Heilsufrøðiliga starvsstovan umsitur løgtingslóg um djórasjúkur og løgtingslóg um matvørur.
Tá tað snýr seg um kanning av umhvørvisárinum, so setur Umhvørvisstovan krøv um
botnkanningar, ið eru partur av innaneftirlitinum hjá alifeløgunum.
Verkætlanir:
Millum ár og dag eru nógvar verkætlanir gjørdar, men ein, sum beinleiðis arbeiðir við árini
frá alivirkseminum á onnur fiskasløg, er “Sjósílaverkætlanin”. Hetta er ein verkætlan, sum
byrjaði í 2019 og sum framvegis er í gongd. Arbeiðið er fíggjað av Havbúnaðarfelagnum,
sum eisini er stigtakari, meðan tað er Firum, sum stendur fyri arbeiðinum. Endamálið við
verkætlanini er m.a. at meta um, hvussu sjósílini eru fyri, og um og í hvønn mun, tey eru
ávirkað av alivirkseminum.
Av mongu verkætlanunum, ið eru gjørdar fyri at kanna útlát og árin av lívrunnum tilfari frá
aling kunnu nevnast eitt nú:
• Fiskirannsóknir nr. 6 (1990)
• PhD verkætlan (2011)
• Botndjóraverkætlanin – kanning, ið vísir lívfrøðina á botni í sambandi við aling
(2022)
• AquaVitae (2023)
Í øðrum verkætlanum hevur eisini verið arbeitt við ella verður arbeitt við vitan um
vistskipanina á firðum, t.d.:
• Fjarðarannsókn: Kaldbaksfjørður (2022)
• FjordProcess: kanningar av sambandinum, fysiskt og lívfrøðiliga, millum opið hav og
firðir. Verkætlanin er eitt samstarv millum Havstovuna og Firum – í gongd
• Verkætlan um taraskógir. Verkætlanin er eitt samstarv millum Havstovuna og Firum –
í gongd
Eisini er ein granskingarverkætlan (AdepoMod 2023-2025) júst farin í gongd, sum
modellerar hvar bitlar, skarn og fóðurrestir frá alivirkseminum enda – tað vil siga, at
endamálið er at gera eitt sokallað partikkul-footprint frá alivirkseminum á umhvørvið.
Vitanin frá hesi verkætlanini er neyðug til tess at meta um útbreiðslu av lívrunnum evnum frá
alivirksemi, soleiðis at sýnistøkur og kanningar av árinum kunnu gerast neyvari.
Alimyndugleikin, Heilsufrøðiliga starvsstovan, varðar ikki beinleiðis av umhvørvinum.
Kortini umsitur Heilsufrøðiliga starvsstovan djórasjúkulógina, og arbeiðir sostatt við
fyribyrging og niðurberjing av djórasjúkum. Krøv, sum eru ásett sambært djórasjúkulógini,
kunnu eisini hava góða ávirkan á umhvørvið, t.d. gevur kravið um brakklegging millum
aliumfør botninum undir alibrúkinum møguleika at koma fyri seg, bæði tá tað kemur til
smittutrýst og dálkingarevni.

-- 2 of 4 --

3 / 4
Hóast nógv er granskað, so eru enn fleiri økir, sum lítið er granskað í. Eitt ítøkiligt dømi, sum
javnan verður tikið upp, er, um alingin hevur neilig árin á upsastovnin. Lítið er granskað í
hesum og tískil er vitanin avmarkað. Nevnast kann kortini, at Fiskimálaráðið og Uttanríkis-
og vinnumálaráðið, saman við Havstovuni og Firum, í næstum fara at leggja til rættis eina
verkætlan, sum vónandi kann greina neyvari, um samband er millum alivirksemið og
vánaliga upsafiskiskapin.
Firum og Havstovan samstarva annars um fleiri granskingarverkætlanir, og ætlanin er at
halda fram við hesum í framtíðini eisini.

-- 3 of 4 --

4 / 4
Spurningur nr. 2
Góðkenning av kemiskum evnum:
Í sambandi við avlúsing við kemiskum evnum, skulu hesi evnini góðkennast av
Skrásetingarráðnum. Skrásetingarráðið er mannað av landsapotekaranum,
landsdjóralæknanum og landslæknanum.
Tá avgerðir um nýggj evni verða tiknar, verður støða m.a. tikin út frá, hvat myndugleikar í
grannalondunum hava mett. Fyri heilivág til alivinnuna verður hugt at, hvat norski
myndugleikin hevur mett, íroknað metingar við fyriliti fyri umhvørvið.
Tá Skrásetingarráðið viðger umsóknir um heilivág, har stórar nøgdir verða latnar út í
umhvørvið, verður umsóknin send Umhvørvisstovuni til hoyringar.
Viðgerð fyri lús:
Ásetingar um lúsamark, reglur og treytir í sambandi við viðgerð og eftirmeting, avleiðingar
um farið verður upp um mark o.a., eru ásettar í kunngerð um yvirvøku og tálming av lúsum á
alifiski, lúsakunngerðin.
Samsvarandi § 6 í lúsakunngerðini verða allar lúsaviðgerðir í Føroyum eftirmettar fyri
virknað og resistens í aliskipanini hjá Heilsufrøðiligu starvsstovuni av ábyrgdarum hjá
alifeløgunum – eisini feskvatnsviðgerðir.
Feskvatn kann føra til resistens hjá lús – og harvið ávirka natúrligu avlúsingina, tá síl og
laksur fara upp í áir. Hetta hevur man ikki sæð í Noregi, og verður hetta ikki mett at vera ein
stórur vandi.
Skipaðar yvirvøkukanningar fyri mótstøðuføri verða mær kunnugt ikki gjørdar.
Spurningur 3
Ljós verða brúkt í aliringum um veturin fyri at forða fyri ella minka um kynsbúningina hjá
alilaksi. Lítil vitan er um, hvussu nógv ljósini í aliringunum draga at sær av djóraæti, ungfiski
og yngli hjá øðrum fiskasløgum.
Av tí at ljósini verða nýtt í aliringunum um veturin og yngulin verður klaktur um várið og
summarið, so hava ljósini neyvan nakra stórvegis ávirkan á fiskayngul. Tá ið nøgdin av
djóraæti hevur umleið sama mynstur sum fiskayngulin, er tað sama helst eisini galdandi fyri
djóraæti. Hinvegin er tað ein sannroynd, at nógvur seiður stundum savnast kring og í
aliringum, men hvørt hetta er stýrt av ljósinum, fóðurspillu ella øðrum frá alingini, vita vit
ikki.
Uttanríkis- og vinnumálaráðið, tann 27. februar 2024
Høgni Hoydal
landsstýrismaður

-- 4 of 4 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Hanna Jensen, løgtingskvinna
Svarari: Høgni Hoydal, landsstýrismaður í uttanríkis- og vinnumálum
Evni: Vinnulig umhvørvisárin í føroysku vistskipanini
Spurningar:
1. Hvørjar kanningar verða gjørdar av umhvørvisárinum av alivinnuni kring
Føroyar, herímillum ávirkan á onnur fiskasløg?
2. Kennir mann allar avleiðingar av avlúsing við kemiskum evnum ella feskvatni
á yngul og ungfisk hjá øðrum fiskasløgum?
3. Veit mann, hvussu nógv ljósini í aliringunum draga at sær av djóraæti,
ungfiski og yngli hjá øðrum fiskasløgum?
Viðmerkingar:
Alivinnan er ein hátøkniligi vinna, sum hevur verið í sera stórari framgongd seinastu
áratíggjuni. Og tað er ikki at reypa, tá vit siga, at vit liggja fremst í heiminum í
laksaaling. Hetta tí havlívfrøðiligu fortreytirnar at ala laks á føroyskum firðum eru
framúr, men mest tí, vit hava havt framfýsin og dugnalig fólk á økinum leingi. Fólk,
sum hava vágað og viljað meira og meira, tá tað kemur til dygd, nøgd, djóravælferð
og nógv annað.
Tað skerst ikki burtur, at havið er torskilt sum frumevni, og samanspælið millum alt
lív og allar kreftir í havinum er bert kent í ávísan mun. Granskað verður á fleiri
stovnum í føroyska samfelagnum í viðurskiftum, sum hava við okkara havøki og
vinnurnar, sum troyta havið, at gera.
Tær báðar størstu vinnurnar í Føroyum eru alivinnan og fiskivinnan, og tær liva síðu
við síðu í somu vistskipan. Vit eiga javnan at spyrja, hvussu tær ávirka sítt egna
umhvørvi, hvussu tær ávirka hvørja aðra, og hvussu onnur viðurskifti ávirka tær
báðar.
Náttúrubroytingar, uppsjóvarfiskur inni á grunninum, stór nøgd av kópi, økt
alivirksemi eru nakrir av faktorunum, sum kunnu broyta fortreytirnar í føroysku
vistskipanini munandi.
Spurningurin er, um samlaða vitanin um okkara vistskipan er nóg stór, og um vit
veruliga gera alt, sum vit kunnu, fyri at økja støðugt um okkara vitan. Vitan um,
hvussu nýggj vinna, nýggj tøkni og nýggir arbeiðshættir ávirka vistskipanina - og her
m.a. heilt ítøkiliga ungfisk og yngul hjá øðrum fiskasløgum. Men eisini vitan um,
hvørjir tættir av alivinnu kunnu ávirka havumhvørvið í Føroyum í síni heild og harvið
alivinnuna sjálva upp á sikt.
Havið er okkara grundtreyt í Føroyum og fyri framhaldandi at kunna menna
alivinnuna og fiskivinnuna er neyðugt, at vit spyrja okkum sjálvi, um vit hava nóg
nógva vitan til at taka avgerðir nú og í framtíðini. Eisini avgerðir, sum kunnu tryggja,
at vit varðveita burðardygd fyri báðar tær týdningarmestu vinnur okkara.
Tí verða hesir spurningar settir.

-- 1 of 2 --

Á Løgtingi, 14. februar 2024
Hanna Jensen

-- 2 of 2 --