52-004/2023

Dagf. 15. august 2023
HMR j. nr. 23/15737
Margit Stórá
landsstýriskvinna
Svar
upp á
Fyrispurning nr. 52-004/2023 eftir § 52 a í tingskipanini um mannagongdir innan heilsuøkið,
frá Eiriki í Jákupstovu, løgtingsmanni
Spurningarnir vóru soljóðandi:
1. Hvørji ítøkilig átøk eru gjørd í tíðarskeiðnum 2019-2022 fyri at betra um mannagongdir og
annað innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at tálma óneyðugum útreiðslum?
2. Hvørji ítøkilig átøk eru gjørd í 2023 fyri at betra um mannagongdir og annað innan
heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at tálma óneyðugum útreiðslum?
3. Hvørji ítøkilig átøk er ætlan um at gera í framtíðini fyri at betra um mannagongdir og annað
innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at tálma óneyðugum útreiðslum?
4. Hvør er orsøkin til, at tað á sjúkrahúsunum í Føroyum eru munandi fleiri starvsfólk, sum
ikki eru heilsustarvsfólk samanborið við onnur Norðurlond?
5. Hvussu hevur gongdin verið við tali av starvsfólki, sum ikki eru heilsustarvsfólk,
samanborið við talið av heilsustarvsfólkum innan sjúkrahúsverkið í tíðarskeiðnum 2019-
2022.
Svar:
Til spurning 1
Í tíðarskeiðnum 2019-2022 hevur eitt av høvuðsmálunum verið at fáa sameint og samskipað
virksemið í Sjúkrahúsverkinum til frama fyri sjúklingadygd og -trygd. Grundarlagið fyri hesum
hevur í stóran mun verið Menningarætlanin fyri sjúkrahúsverkið, sum ein tvørfakligur arbeiðsbólkur
handaði landsstýrinum í 2016.

-- 1 of 4 --

Sett er út í kortið, at yvirskipaða sjúkrahúsleiðslan hevur havt til uppgávu at optimera samlaða
virksemið í Sjúkrahúsverkinum. Í hesum sambandi skal tryggjast, at fíggjarliga tilfeingið, starvsfólk
og hølir og útbúnaður verður gagnnýtt so rationelt sum gjørligt. Samstundis skal leiðslutoymið í
samráð við Heilsumálaráðið skipa eitt greitt uppgávubýti, sum bæði fakliga og rakstrarliga er
skynsamt.
Tað er við støði í hesum, at leiðslurnar á teimum trimum sjúkrahúsunum, saman við øðrum, hava
ment eina yvirskipaða strategi, sum fram til 2025 skal sameina Sjúkrahúsverkið og tryggja, at
fíggjarliga tilfeingið, starvsfólk og hølir og útbúnaður verður gagnnýtt so rationelt sum gjørligt.
Talan er um tilsamans 43 strategisk mál, har ein tíðarætlan og íverksetanarætlan er gjørd fyri nær
málini skulu verða framd. Fleiri av málunum eru framd ella eru ávegis at verða framd. T.d. kann
nevnast, at hagtalsparturin er uppraðfestur soleiðis, at Sjúkrahúsverkið hevur fingið betri hagtøl til
vega og hetta ger, at tað er lættari at planleggja og raðfesta virksemið í Sjúkrahúsverkinum.
Endurvenjingin er eisini raðfest, har fleiri nú fáa bjóðað endurvenjing og har serlig tilboð til ávísar
sjúklingabólkar eru sett í verk, m.a. til krabbameinssjúklingar og parkinsonsjúklingar. Eisini er tað
skipað felags visitasjón uppá tvørs av sjúkrahúsunum innan urologi- og neurologiøkið, og fleiri økir
eru á veg.
Til spurning 2 og 3
Fyri at betra um mannagongdir og annað innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at tálma
óneyðugum útreiðslum, verður framhaldandi fokus á at fáa framt tey strategisku málini í
Sjúkrahúsverkinum.
Harumframt er tørvur á at fáa styrkt og skipað tann partin av heilsuverkinum, sum er uttanfyri
Sjúkrahúsverkið. Umskipanin er ein fortreyt fyri ávikavist at kunna veita borgarum kring landið
betri og fleiri tilboð um heilsutænastur í nærumhvørvinum, fyri at menna økið og fyri at tálma
trýstið á Sjúkrahúsverkið. Tí er farið undir eitt arbeiði at nýhugsa heilsutilboðið í nærumhvørvinum
hjá borgarunum. Ætlanin er, at kanningar, viðgerðir o.s.fr., sum kunnu fara fram uttanfyri
Sjúkrahúsverkið, skulu fara fram í nærumhvørvinum hjá borgarunum. Sum ein liður í hesum verður
Kommunulæknaskipanin endurskoðað, har ætlanin m.a. er at skipa landið í heilsuøki og dentur
verður lagdur á at góðskumenna heilsutænasturnar og tryggja sama góðskustøði kring landið.
Ætlanin er, at ein fakligur stjóri verður settur fyri kommunulæknaskipanina, sum m.a. skal arbeiða
við mannagongdum og við at planleggja, hvar arbeiðsorkan hjá kommunulæknunum verður best
gagnnýtt, umframt at hava ábyrgd av læknavaktini 1870 og teimum starvsfólkunum, sum starvast í
skipanini.
Læknavaktin verður væntandi klár at veita bráðfeingis sálarliga hjálp til heystar. Hendan broytingin
er samsvarandi yvirskipaðu politisku ætlanunum um, at sálarligar og kropsligar sjúkur verða
javnsettar í heilsuverkinum.

-- 2 of 4 --

Fyribyrgingararbeiðið eigur at raðfestast hægri í Føroyum og er tí tikið avgerð um, at tað skal orðast
ein nýggj fólkaheilsuætlan, sum leggur dent á sjúkufyribyrgjandi og heilsufremjandi tiltøk sum
heild. Arbeiðið við fólkaheilsuætlanini verður sett í gongd í heyst. Samstundis verður farið undir at
dagføra roykilógina. Roknað verður við, at árliga doyggja umleið 130 føroyingar av sjúkum, sum
standast av royking. Tær sjúkur og tey andlát, sum standast av sjúkum, sum hava samband við
royking, kundu verið fyribyrgd, um fólk ikki royktu. Fleiri tilmæli í Krabbameinsætlanini snúgva
seg um tiltøk at minka um royking og skaðiligu avleiðingarnar av royking.
Til spurning 4
Tað er vert at nevna, at samanberingar av sjúkrahúsum millum lond altíð skulu takast við størsta
fyrivarni, tí sjúkrahúsverkini verða rikin ymiskt, og har sjúkrahús í nøkrum londum í størri mun
velja at keypa tænastur privat, í staðin fyri at seta starvsfólk til at røkja tænasturnar.
Hóast landið er lítið, so er í stóran mun tørvur á at røkja somu funktiónir sum í einum størri landi. Í
hesum sambandi skulu atlit eisini takast til, at Føroyar er eitt lítið land við trimum sjúkrahúsum,
sum hava hvør sína fíggjarætlan og fyrisiting.
Í øðrum londum, t.d. í Danmark, er tað vanligt at nógvar funktiónir verða røktar av uttanhýsis
veitarum. Til dømis reingerð, vaskarí, handverkara arbeiði, verkætlanarleiðsla, kt-serfrøðingar, kt-
mennarar, og dømir eru eisini um, at starvsfólkamál og lønir eru útveitt til fyritøkur, sum hava
serkunnleika innan økið. Sambært Hagstovuni er hædd ikki tikin fyri hesum viðurskiftum í
samanberingini, og tað er helst ein av orsøkunum til, at talið av starvsfólkum, sum ikki eru
heilsustarvsfólk, er hægri í Føroyum.
Til spurning 5
Talvan niðanfyri vísir gongdina í ársverkum av starvsfólkum í sjúkrahúsverkinum í tíðarskeiðinum
frá 2019 til 2022.
Tald eru við tey starvsfólk, ið hava fingið løn umvegis lønarskipan landsins og eru sett í
sjúkrahúsverkinum. Tað vil siga á teimum trimum sjúkrahúsunum, vaskarínum á
Landssjúkrahúsinum, KT-øki heilsuverksins, fyribils Koronudeildini og stuðulsfíggjað virksemi.
Sjúklingahotellið er ikki við, eins og Serviðgerð uttanlands ei heldur er við.
Býtið er gjørt við grundarlagi í, hvørjum sáttmála starvsfólkini eru lønt eftir.
Eitt ávíst fyrivarni skal takast fyri tølunum, tí tað eru sáttmálar, ið fevna um bæði heilsustarvsfólk
og onnur.

-- 3 of 4 --

Ársverk 2018 2019 2020 2021 2022
Heilsustarvsfólk 741 758 786 779 784
Onnur 280 283 290 308 318
Tilsamans 1.021 1.041 1.076 1.087 1.102
Heilsumálaráðið, 15. august 2023
Margit Stórá
landsstýriskvinna

-- 4 of 4 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Eirikur í Jákupsstovu, løgtingsmaður
Svarari: Margit Stórá, landsstýriskvinna í heilsumálum
Evni: Mannagongdir innan heilsuøkið
Spurningar:
1. Hvørji ítøkilig átøk eru gjørd í tíðarskeiðnum 2019-2022 fyri at betra um
mannagongdir og annað innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at
tálma óneyðugum útreiðslum?
2. Hvørji ítøkilig átøk eru gjørd í 2023 fyri at betra um mannagongdir og annað
innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at tálma óneyðugum
útreiðslum?
3. Hvørji ítøkilig átøk er ætlan um at gera í framtíðini fyri at betra um
mannagongdir og annað innan heilsuøkið til frama fyri brúkarar og fyri at
tálma óneyðugum útreiðslum?
4. Hvør er orsøkin til, at tað á sjúkrahúsunum í Føroyum eru munandi fleiri
starvsfólk, sum ikki eru heilsustarvsfólk samanborið við onnur Norðurlond?
5. Hvussu hevur gongdin verið við tali av starvsfólki, sum ikki eru
heilsustarvsfólk, samanborið við talið av heilsustarvsfólkum innan
sjúkrahúsverkið í tíðarskeiðnum 2019-2022.
Viðmerkingar:
Tænastur og skipanir innan heilsuøkið eru tíbetur øktar og mentar seinastu nógvu
árini, so vit í dag í størri mun enn áður hava møguleika at lofta teimum borgarum,
sum á ymiskan hátt hava ein heilsutørv, sum vit sum samfelag halda vera rætt, at vit
skulu lyfta saman.
Tó er og verður eisini ofta ført fram, at hetta hevur ein størri kostnað við sær, enn vit
sum samfelag megna at bera, samstundis sum nevnt verður, at tað er neyðugt at gera
átøk fyri at betra um mannagongdir, so tær hóska seg til tørvin, samfelagið og
langtíðarhaldføri.
Samstundis kunnaði Hagstovan fyrr í summar um, at tað eru lutfalsliga nógv
starvsfólk innan heilsuøkið í Føroyum, sum ikki eru heilsustarvsfólk samanborið við
onnur lond.
Tí hesir spurningar um gongdina seinastu árini, gjørdar ætlanir síðan seinasta
løgtingsval og hvørjar ætlanir eru fyri framtíðina, umframt orsøkina til, at tað
lutfalsliga eru fleiri starvsfólk á sjúkrahúsunum í Føroyum, sum ikki eru
heilsustarvsfólk samanborið við onnur lond.
Á Løgtingi, 3. august 2023
Eirikur í Jákupsstovu

-- 1 of 1 --