52-079/2022

Dagf.: 26. apríl 2023
HMR j. nr.: 23/08916
Margit Stórá
landsstýriskvinna
Svar
upp á
Fyrispurning nr. 52-079/2022 eftir § 52 a í tingskipanini um Ritalin, frá Liljuni Weihe,
løgtingskvinnu.
Spurningarnir vóru soljóðandi:
1. Hvussu nógv ritalin er útskrivað í Føroyum seinastu 10 árini?
2. Hvussu nógvir borgarar hava fingið útskrivað ritalin seinastu 10 árini?
3. Hvør skrivar út ritalinið til brúkarar – kommunulæknar, sálarlæknar ella onnur?
4. Hvør hevur eftirlit við, at heilivágur ikki verður skeivt útflýggjaður?
Svar:
Til spurning 1
Ritalin er ein av fleiri handilsnøvnum sum innihalda heilivágsevnið methylphenidat. Tað vil siga, at
tað eru fleiri sløg av kopiheilivági, sum eru eins og Ritalin. Hesi eru tikin við í talvuna niðanfyri,
sum er uppgjørd eftir sonevndum samdøgursskamtum (DDD).
Apoteksverkið hevur hagtøl hesum viðvíkjandi frá 2016 til og við 2022.
Ár 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Methylphenidat (Ritalin + kopiheilivágur) 7,5 8,0 8,6 11,1 13,4 15,9 17,3
Annar heilivágur fyri ADHD 0,9 1,5 1,9 2,9 4,9 8,7 14,6
Tilsamans heilivágur fyri ADHD 8,4 9,5 10,5 14,0 18,3 24,6 31,9
Talva 1 DDD/1000 íbúgvar/samdøgur*

-- 1 of 4 --

* Sambært Landsapotekaranum er DDD ein teknisk eind, sum WHO brúkar, sum gevur eina leysliga meting
av heilivágsbrúkinum, t.d. hvussu stórur partur av íbúgvunum í einum samfelagi, verða viðgjørdir við tí
ávísa heilivágnum. Talan er um, hvussu nógvar nøgdir eru útskrivaðar pr. 1.000 íbúgvar í eitt samdøgur.
DDD talið er ætlað at samanbera nýtsluna í einum landi ár um ár, umframt at gera samanberingar millum
lond.
Danska heilsustýrið hevur framvegis tilmæli um at nýta methylphenidat (Ritalin og kopiheilivág)
sum fyrsta val. Fyri m.a. at minka um vandan fyri skeivari nýtslu, hava vit í Føroyum gjørt av at
brúka í størri mun annað slag sum fyrsta val, og seinastu árini er nýtslan av hesum vaksin serliga
nógv. Orsøkin til hetta er at annar heilivágur, sum ikki inniheldur methylphenidat, ikki á sama hátt
kann brúkast við tí fyri eyga at rúsa seg við.
Hetta sæst aftur í talvu 1 har nøgdin av methylphenidat (Ritalin og kopiheilivági) ikki veksur
tilsvarandi nógv, sum nøgdin av øðrum ADHD heilivági. Tað merkir, at annar ADHD heilivágur,
sum ikki inniheldur methylphenidat, er meiri nýttur tey seinastu árini.
Til spurning 2
Apoteksverkið hevur einans tøl frá 2016 til og við 2022, fyri hvussu nógvir borgarar hava fingið
útskrivað methylphenidat (Ritalin og kopiheilivág) seinastu árini.
Talva 2
Í talvuni niðanfyri er yvirlit yvir persónar, sum taka heilivág fyri ADHD í aldursbólkum. Her er
talan um øll sløg av heilivági fyri ADHD.
Ár Persónar í viðgerð við methylphenidat (Ritalin + kopi)
2016 290
2017 296
2018 339
2019 422
2020 491
2021 581
2022 678

-- 2 of 4 --

Talva 3
Sambært talvuni omanfyri er nýtslan av ADHD heilivági serliga økt millum tey sum eru 20 ár og
eldri seinastu 3-4 árini.
Sambært Psykiatriska deplinum á Landssjúkrahúsinum eru nógv vaksin fólk útgreinaði og hava
fingið staðfest ADHD seinastu árini. Meginparturin av teimum eru sett í viðgerð við ADHD
heilivági, og tað er høvuðsorsøkin til at nýtslan av ADHD heilivági er økt so nógv seinastu árini.
Orsøkin til at fleiri verða ávíst til útgreining er, sambært Psykiatriska Deplinum, eitt skifti í
uppfatanini av tilstandinum ADHD, sum fyrr var mettur at vera ein trupulleiki hjá børnum, men har
fakkunnleikin er komin eftir, at hjá nógvum av teimum børnum sum hava ADHD, heldur hetta fram
í vaksnamannaárunum. Tey, sum eru vaksin í dag og høvdu ADHD sum børn, vóru ikki kannaði tá,
men teirra trupulleikar vóru mettir at stava frá onkrum øðrum enn ADHD. Hesi verða send til
útgreiningar í dag. Sum støðan er nú, vóru t.d. 100 vaksin fólk ávíst til útgreiningar tveir teir fyrstu
mánaðirnar í 2023. Tað er ein støðugur vøkstur í ávísingunum, so vit kunnu vænta, at enn fleiri
vaksin fólk verða sett í viðgerð fyri ADHD komandi árini og at nýtslan av ADHD heilivági fer at
vaksa.
Um hugt verður at tølunum fyri tey ymisku sløgini av heilivági, so sæst á talvu 1, at í 2016 vóru
umleið 90 % av teimum sum fingu ADHD heilivág í viðgerð við methylphenidat (Ritalin og
kopiheilivági). Í 2022 vóru umleið 55 % av teimum sum fingu ADHD heilivág í viðgerð við
evninum methylphenidat. Hetta kemst av, at vit í Føroyum í alsamt størri mun brúka annan heilivág,
sonevndan lisdexamfetamin, sum fyrsta val. Hetta evnið er ikki í sama vanda fyri at verða brúkt til
at rúsa seg við, sum eitt nú methylphenidat. Eitt annað slag av ADHD heilivági, ið nevnist
dexamfetamin og verður nógv brúkt aðrastaðni, verður so gott sum ikki brúkt í Føroyum (hetta er
eisini eitt evni, sum fólk kunnu brúka til annað enn viðgerð).
Ár 0 - 19 ár 20 ár og eldri Tilsamans
2016 152 173 325
2017 142 209 351
2018 151 263 414
2019 182 344 526
2020 203 469 672
2021 246 662 908
2022 331 920 1251

-- 3 of 4 --

Til spurning 3
Allir læknar kunnu útskriva heilivág fyri ADHD. At diagnostisera og seta viðgerðina fyri ADHD í
gongd, er ein serlæknauppgáva.
Til spurning 4
Útflýggjanin av heilivági frá apotekunum er skipað við greiðum mannagongdum sum tryggja, at
rætti sjúklingurin fær rætta fyriskrivaða heilivágin útflýggjaðan.
Landslæknin hevur eftirlit við ordinatiónunum hjá læknunum. Heilivágur fyri ADHD er heilivágur,
sum er undir serligum eftirliti sambært § 4 í “Kunngerð um forskriftir, heilivágsbílegging og
skamtan av heilivági”. Apoteksverkið sendir landslæknanum yvirlit yvir allar útflýggjanir av § 4
heilivági.
Heilsumálaráðið, 26. apríl 2023
Margit Stórá
landsstýriskvinna

-- 4 of 4 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Liljan Weihe, løgtingsmaður
Svarari: Margit Stórá, landsstýrismaður í heilsumálum
Evni: Ritalin
Spurningar:
1. Hvussu nógv ritalin er útskrivað í Føroyum seinastu 10 árini?
2. Hvussu nógvir borgarar hava fingið útskrivað ritalin seinastu 10 árini?
3. Hvør skrivar út ritalinið til brúkarar – kommunulæknar, sálarlæknar ella
onnur?
4. Hvør hevur eftirlit við, at heilivágur ikki verður skeivt útflýggjaður?
Viðmerkingar:
Í vikuni frættist aftur, at alsamt fleiri ung brúka rúsevni. Talan er ikki um rúsevni, sum
eru ólógliga framleidd og smuglað til landið, sum t.d. hash, kokain ella amfetamin,
men um reseptheilivág, sum verður útflýggjaður av apotekinum. Serliga ritalin, sum
er ADHD-heilivágur.
Trupulleikin er, at partur av ritalininum verður ikki brúkt av teimum, sum veruliga
hava tørv á tí, men verður handlað og misbrúkt av ørðum fólkum. Hetta sæst aftur
bæði hjá løgreglu og á viðgerðarstovnum kring landið.
Hetta er ikki nakar nýggjur trupulleiki í Føroyum. Í 2013 kundi Kringvarp Føroya
fortelja okkum, at frá 2005 til 2011 fimmfaldaðist talið á teimum, sum fingu útskrivað
ritalin frá lækna.
Síðani hevur trupulleikin javnan verið frammi. Seinast í vár, nú sproytur, sum eru
brúktar at rúsa seg við, liggja og sløðast í Havnini.
Ofta verður tosað um at herða eftirlitið við landamørkini fyri at fyribyrgja, at ólóglig
rúsevni verða smuglað til landið. Samstundis verða “lóglig” rúsevni útflýggjað á
apotekum kring landið hvønn einasta dag.
Tí hesar spurningar.
Á Løgtingi, 13. apríl 2023
Liljan Weihe

-- 1 of 1 --