52-199/2021

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
Eirargarður 2 • FO-100 Tórshavn
Tel: +298 304000 • E-mail: amr@amr.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3, Postboks 208
110 Tórshavn
7. juni 2022
Mál: 22/10363
Tygara Skriv:
Viðgjørt: HP
Nr. 52-199/2021
Svar upp á § 52a fyrispurning nr. 52-199/2021 frá Bjørt Samuelsen, løgtingsmanni,
settur landsstýrismanninum í almannamálum Sólvit E. Nolsø, um familjur og børn í
fátækraváða
Spurningar:
1. Hvussu stór inntøka krevst hjá einum húsarhaldi, fyri at hava nóg nógv at liva fyri við
dagsins hækkandi prísstøði?
2. Nær verður ein familja ella persónur mettur at liva á ella undir fátækramarkinum?
3. Hvussu nógvar familjur og persónar í Føroyum kunnu í løtuni metast at liva í fátækt ella í
fátækraváða, og hvussu mong børn teljast millum hesi?
4. Hvussu nógvar familjur og persónar metir landsstýrismaðurin hava tørv á bráðfeingis ella
varandi fíggjarligum stuðli fyri at kunna liva eitt sømiligt lív?
Svar
1. Hvussu stór inntøka krevst hjá einum húsarhaldi, fyri at hava nóg nógv at liva fyri við
dagsins hækkandi prísstøði?
Í viðmerkingunum til spurningin vísir spyrjarin til álitið frá 2014 um eitt føroyskt
fátækramark. Í sambandi við álitið framleiddi arbeiðsbólkurin handan álitið eitt sokallað
minstabúskett. Endamálið við minstabúskettinum var at vísa, hvat skal til fyri at fáa ein
gerandisdag at hanga saman, tá ongir snávingarsteinar eru í vegin.
Arbeiðsbólkurin gjørdi vart við eina røð av fyrivarnum í sambandi við minstabúskettið,
ásannandi at hvør familja hevur ymiskan tørv. Familjutýpurnar í sambandi við
minstabúskettið vóru lýstar ástøðiliga, og víst var á, at tað helst ikki finst nøkur familja,
sum neyvt kennir seg aftur í minstabúskettinum. Lýsing av fátækradømi eftir
búskettháttinum var eitt boð uppá eitt stutttíðarbúskett, og var partur av álitinum men var
ikki partur av endaliga fátækramarkinum, sum arbeiðsbólkurin mælti til. Uppgerðin er ikki
gjørd síðan.
2. Nær verður ein familja ella persónur mettur at liva á ella undir fátækramarkinum?
Eins og flestu lond í heiminum hava Føroyar ikki eitt alment fátækramark, og tí ber ikki til
at svar spurninginum.

-- 1 of 3 --

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
síða 2 av 3
3. Hvussu nógvar familjur og persónar í Føroyum kunnu í løtuni metast at liva í fátækt ella í
fátækraváða, og hvussu mong børn teljast millum hesi?
Tað ber ikki til at siga, hvussu nógv í løtuni liva í fátækt ella í fátækraváða. Hagtølini fyri
2022 um fátækraváða eru ikki tøk fyrr enn í 2024. Nýggjastu hagtølini um fátækraváða, ið
eru tøk á heimasíðuni hjá Hagstovuni, eru fyri 2019 (landsstýrismaðurin hevur fingið
upplýst, at tøl fyri 2020 væntandi verða almannakunngjørd í viku 23).
Í 2019 vóru 7,7% av føroyingum í fátækraváða, meðan 7,9% av børnunum vóru í
fátækraváða. Hagstovan almannakunnger ikki hagtøl um fátækraváða í trý ár á rað og
harvið, hvussu nógv eru undir fátækramarkinum, sum arbeiðsbólkurin um fátækramark
mælti til at brúka.
Í 2019 vóru gott 1000 børn í Føroyum í fátækraváða.
Fátækraváði og fátækradømi eru tvey ymisk hugtøk. Av tí at hagtøl um fátækraváða altíð
eru forskotin við umleið tveimum árum, ber ikki til at siga, hvussu nógv í løtuni eru í
fátækraváða. Sum nevnt omanfyri finnast í Føroyum heldur ikki hagtøl um fátækradømi,
og tí ber ikki til hjá landsstýrismanninum at siga, hvussu nógvir føroyingar liva í
fátækradømi.
4. Hvussu nógvar familjur og persónar metir landsstýrismaðurin hava tørv á bráðfeingis
ella varandi fíggjarligum stuðli fyri at kunna liva eitt sømiligt lív?
Landsstýrismaðurin skilir spurningin soleiðis, at spyrjarin ynskir at vita, hvussu hækkaða
prísstøðið ávirkar tørvin á fíggjarligum stuðli. Men spyrjarin knýtir spurningin saman við
tað at hava eitt sámiligt lív. Tað ber ikki til á ein objektivan hátt at siga, hvat er eitt sámiligt
lív, og tað, sum eg sum landsstýrismaður meti verða sámiligt, er ikki neyðturviliga tað
sama, sum onnur halda vera sámiligt.
Prístalið er hækkað úr 123,2 fyrsta ársfjórðing í 2021 upp til 128,6 fyrsta ársfjórðing í
2022, sum er ein lutfalsliga stór hækking. Men tað er sera stórur munur millum ymsu
vørubólkarnar, har serliga prísir í sambandi við bústað so sum húsaleiga, brenniolja,
viðlíkahald, ravmagn og hiti o.t. er hækkað ógvusliga. Prístalið á flestu vørubólkum eru
hækkað nakað meira enn vanligt, meðan nakrir vørubólkar sum so ikki eru hækkaðir.
Tað er sostatt rættiliga ymiskt, hvussu føroysku familjurnar verða raktar. Tað er sum nevnt
tey við lægstu inntøkunum, sum í størstan mun merkja príshækkingarnar, men tað kann
ikki avmarkast til ávísar bólkar.
At hava ein bráðfeingis tørv á fíggjarligum stuðli er beinleiðis tengt at inntøkum og
útreiðslum. Útreiðslupartin ber ikki til at síggja í nakrari ávísari skrá og er ikki tengt at
ávísari veiting ella ávísari sosialari støðu. Fíggjarligi stuðulin til stakar uppihaldarar er
hækkaður munandi, síðani álitið um fátækramark varð almannakunngjørt í 2014, so tað ber
ikki til at peika á serligar familjutýpur í samfelagnum, sum eru serliga illa fyri.

-- 2 of 3 --

ALMANNAMÁLARÁÐIÐ
síða 3 av 3
Tað er í ein ávísan mun vanligar familjur, sum eru í eini støðu, sum ger at príshækkingarnar
raka serliga hart. Tað kann vera í sambandi við støðuna á bústaðarmarknaðinum, tað kann
vera øktar útreiðslur til brennievni í sambandi við koyring til og frá arbeiði o.m.a. Hetta eru
familjur, sum ikki hava samband við Almannaverkið, og tí ber ikki til hjá
landsstýrismanninum at meta um, á hvønn hátt príshækkingarnar ávirka tal av familjum, ið
hava tørv á stuðli fyri at liva eitt sámiligt lív.
Almannamálaráðið, 7. juni 2022
Sólvit E. Nolsø
landsstýrismaður

-- 3 of 3 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52 a í Tingskipanini
Spyrjari: Bjørt Samuelsen, løgtingsmaður
Svarari: Sólvit Nolsøe, landsstýrismaður í almannamálum
Evni: Familjur og børn sum liva í fátækt ella fátækraváða
Spurningar:
1. Hvussu stór inntøka krevst hjá einum húsarhaldi, fyri at hava nóg nógv at liva
fyri við dagsins hækkandi prísstøði?
2. Nær verður ein familja ella persónur mettur at liva á ella undir
fátækramarkinum?
3. Hvussu nógvar familjur og persónar í Føroyum kunnu í løtuni metast at liva í
fátækt ella í fátækraváða, og hvussu mong børn teljast millum hesi?
4. Hvussu nógvar familjur og persónar metir landsstýrismaðurin hava tørv á
bráðfeingis ella varandi fíggjarligum stuðli fyri at kunna liva eitt sømiligt lív?
Viðmerkingar:
Prísstøðið hækkar skjótt og ógvusliga. Á mati, gerandisvørum, klæðum, olju, bensini
o.s.fr. Samstundis er prísurin á býli hægri enn nakrantíð.
Hvussu nógvur peningur, sum í minsta lagi skal til hjá einum húsarhaldi fyri at kunna
hava sámilig lívskor, er alneyðug vitan hjá politiska myndugleikanum, skal nakað
munagott gerast við støðuna.
Í 2014 fekk táverandi landsstýrismaður í almannamálum handað álitið “Eitt føroyskt
fátækramark”. Har varð ásett, hvat eitt nú ein stakur uppihaldari við børnum, ein
familja við fleiri børnum og so frameftir kravdi at hava tøkt av inntøkuni fyri at kunna
liva eitt nøkulunda vanligt lív. Í álitinum varð eisini m.a. víst á, at stakir uppihaldarar
eru í størstum vanda fyri at gerast fátøk, og at hetta fátækradømi kann fáa stórar
avleiðingar fyri børnini: “At vera fátækur í longri tíð er tað, sum kann hava álvarsligar
avleiðingar fyri tann einstaka og ta einstøku familjuna, og fyri at koma undir
fátækramarkið, skal inntøkan hava verið lægri enn 60 prosent av miðinntøkuni í 3 ár á
rað. Men nýggjasta granskingin um fátækradømi vísir, at fyri børn kann eisini
stutttíðar fátækradømi fáa neilig árin seinni í lívinum. Tí eigur áhaldandi dentur at
verða lagdur á fátøk børn – eisini stutttíðar fátækradømi hjá børnum.”
Barnafamiljur, fyritíðarpensjonistar og pensjonistar, sum einans hava lægstu
veitingarnar at liva av, eru í størri fátækraváða, nú prísstøðið hækkar munandi.
Spurningarnir verða settir fyri at fáa fram, hvussu mong í landinum nú kunnu metast
at vera fátøk ella gerast fátøk. Hetta eru upplýsingar, myndugleikarnir vónandi hava
til taks sum grundarlag undir einum neyðugum arbeiði við hjálp til fíggjarliga sperdar
og neyðstaddar familjur.

-- 1 of 2 --

Á Løgtingi, 24.maj 2022
Bjørt Samuelsen

-- 2 of 2 --