52-143/2021

U M H V Ø R V I S - O G V I N N U M Á L A R Á Ð I Ð
GONGIN 7 • POSTSMOGA 377 • 110 TÓRSHAVN • TELEFON 30 66 00 • E-MAIL: UVMR@UVMR.FO
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3
Postboks 208
110 Tórshavn
Tórshavn, tann 23. mars 2022
J.nr.: 22/05573-3
At tilskila í svari
Svar upp á § 52a-fyrispurning nr. 52-143/2021 frá Akseli V. Johannesen, løgtingsmanni,
um prísin á brennievni í Føroyum
Spurningarnir vóru soljóðandi:
1. Fer landsstýrismaðurin at kanna, um oljufeløgini í Føroyum hava stórar goymslur fyri
lægri prís, samstundis sum tey hækka prísin?
2. Kann landsstýrismaðurin upplýsa, um oljufeløgini hava størri avkast enn neyðugt og
harvið áseta ein ov høgan prís til føroyskar borgarar og vinnulív?
3. Hvat ætlar landsstýrismaðurin at gera við trupulleikan, um tað verður staðfest, at so er?
Til nr. 1
Hóast grøna orkuskiftið veruliga er byrjað og væntandi fer at taka dik á seg komandi árini, so
eru olja og bensin enn vørur, sum flest øll húsarhald og flest allar fyritøkur ikki kunnu vera fyri
uttan. Tá prísurin á brennievni hækkar brádliga, merkist tað væl hjá bæði hjá húsarhaldum og
fyritøkum. Tí er sjálvandi umráðandi, at tær fyritøkur, ið selja brennievni, ikki misnýta
støðuna, tá prísurin brádliga hækkar.
Tað er Kappingareftirlitið, sum vegna landsstýrið hevur eftirlit við, um fyritøkur her á landi
halda ásetingarnar í kappingarlógini. Hendan lógin skal millum annað tryggja, at fyritøkur ikki
misnýta eina ráðandi marknaðarstøðu.
Sum kunnugt framleiddi Kappingareftirlitið í 2016 eina oljufrágreiðing. Í tíðarskeiðinum, sum
varð kannað í oljufrágreiðingini, fingu oljufeløgini olju á goymslu áleið tvær ferðir hvønn
mánað. Kappingareftirlitið hevur ikki kannað um títtleikin er øktur í dag, men sigast kann, at
føroysku oljufeløgini liggja ikki inni við stórum oljugoymslum samanborið við okkara
grannalond.
Í sambandi við oljufrágreiðingina, fekk Kappingareftirlitið innlit í tær avtalur, sum oljufeløgini
gera við oljureinsiverkini um keyp og flutning av olju. Uttan at fara inn í smálutir, kann
Kappingareftirlitið siga, at oljufeløgini gera avtalur, sum taka støði í eini altjóða skráseting
(Platts) og við einum prísi, sum fyrst verður ásettur, tá goldið verður. Kappingareftirlitið kann
tí ikki siga nakað nágreiniligt um, hvørt oljufeløgini hava stórar goymslur fyri lægri prís enn
prísurin á heimsmarknaðinum í løtuni.
Fyrimunurin við tí prísingarleisti, sum føroysku oljufeløgini nýta, er, at sveiggini í prísinum
verða javnari yvir tíð. Í Danmark, har olja og bensin verða prísað øðrvísi, er prísurin seinastu
vikurnar hækkaður nógv meiri enn í Føroyum.

-- 1 of 3 --

U M H V Ø R V I S - O G V I N N U M Á L A R Á Ð I Ð
Landsstýrismaðurin hevur ikki ítøkiligar ætlanir um at seta nakra kanning í verk av hesum
viðurskiftum. Rætti myndugleikin at gera slíkar kanningar er Kappingareftirlitið.
Til nr. 2
Í oljufrágreiðingini frá 2016 varð staðfest, at oljufeløgini høvdu eitt avkast, sum var størri enn
hjá sambærligum feløgum í Danmark og Svøríki. Niðurstøðan í kanningini var eisini, at
bruttovinningurin varð hækkaður, eftir at feløgini høvdu skift eigara. Kappingareftirlitið hevur
ikki síðan kannað, hvørt avkast hjá oljufeløgunum er hækkað síðan 2016.
Ov høgur vinningur kann verða brot á §11, stk. 1 í kappingarlógini, um hesin stavar frá prísum,
sum eru bæði ov høgir og órímiligir.
Verður slíkt brot staðfest, kann Kappingarráðið geva boð eftir § 22 í kappingarlógini, um t.d. at
farast kann ikki upp um tilskilaðar prísir ella vinning, ella at ávísur útrokningarháttur skal
nýtast, tá prísur ella vinningur verður roknaður út.
Tað er ikki ósannlíkt, at støðan á hesum øki er áleið hin sama, sum tá oljufrágreiðingin varð
framleidd í 2016. Sambært almennu roknskapunum hjá Magn og Effo, so forvinna hesar
fyritøkur fitt av peningi, sí talvuna niðanfyri. Men hetta merkir ikki automatiskt, at tær áseta ov
høgan prís fyri seldar vørur og tænastur. Ein meting av hesum viðurskiftum eigur at verða
gjørd av Kappingareftirlitinum.
í mió. kr. 2016 2017 2018 2019 2020
Nettosøla 541,7 736,6 915,1 929,6 779,1
Ársúrslit eftir skatt 26,3 29,8 33,9 37,3 39,8
Ogn tilsamans 276,3 301,9 315,5 281,3 279,2
Eginogn 123,5 135,6 151,8 171,4 128,6
Starvsfólk 90 92 94 96 97
Eginpeningsavkast 23% 23% 24% 23% 27%
í mió. kr. 2016 2017 2018 2019 2020
Nettosøla 650,6 767,8 850,1 923,8 667,3
Ársúrslit eftir skatt 28,4 28,2 30,4 36,3 31,6
Ogn tilsamans 298,8 319,6 346,6 309,7 315,6
Eginogn 152,5 107,5 137,9 141,1 79,7
Starvsfólk 79 80 77 80 82
Eginpeningsavkast 20% 22% 25% 26% 29%
Kelda: Almennu roknskapirnir hjá feløgunum
Effo
Magn

-- 2 of 3 --

U M H V Ø R V I S - O G V I N N U M Á L A R Á Ð I Ð
Til nr. 3
Í oljufrágreiðingini frá 2016 metti Kappingareftirlitið, at neyðugt varð við tiltøkum, sum kundu
broyta marknaðarbygnaðin á føroyska oljumarknaðinum.
Millum átøkini varð ítøkiliga víst á týdningin av, at smærri fyritøkur sleppa inn á smásøluliðið,
uttan at hesar samstundis verða noyddar at gera stórar íløgur í heilsøluliðið. Í hesum sambandi
vórðu tvinnar loysnir havdar á lofti. Antin at seta á stovn eitt innkeypsfelag (annaðhvørt sum
eitt alment innkeypsfelag, ella við at verandi aktørar, sum hava servitan á økinum, umsita
innkeypsfelagið), ella har innkeypsfelagnum verður áløgd ein almenn samhandilsskylda.
Skotið varð eisini upp at áleggja verandi oljufeløgum eina samhandilsskyldu mótvegis
nýggjum aktørum, sum ætla at byrja virksemi á smásøluliðinum.
Uttan mun til valda leist, vísir Kappingareftirlitið á, at til tess at stimbra kappingina er neyðugt
at nýggjar fyritøkur kunnu byrja við smásølu av olju, uttan at neyðugt er at gera íløgur í
heilsøluliðið.
Grøna orkuskiftið fer at hava við sær, at húsarhald og fyritøkur við tíðini fara at minka um
keypið av olju og bensini. Málið er, at í 2030 skal at kalla øll orkuveiting á landi vera grøn. Tí
er ikki so sannlíkt, at nýggjar fyritøkur koma inn á hendan marknaðin. Men inntil grøna
orkuskiftið veruliga er framt, eigur Kappingareftirlitið at hava eitt vakið eyga við at
fyritøkurnar á økinum ikki misnýta marknaðarstøðu sína, tá t.d. prísurin á olju og bensini
hækkar.
Umhvørvis- og vinnumálaráðið, 23. mars 2022
Magnus Rasmussen
landsstýrismaður

-- 3 of 3 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Aksel V. Johannesen, løgtingsmaður
Svarari: Magnus Rasmussen, landsstýrismaður í umhvørvis- og vinnumálum
Evni: Prísurin á brennievni í Føroyum
Spurningar:
1. Fer landsstýrismaðurin at kanna, um oljufeløgini í Føroyum hava stórar
goymslur fyri lægri prís, samstundis sum tey hækka prísin?
2. Kann landsstýrismaðurin upplýsa, um oljufeløgini hava størri avkast enn
neyðugt og harvið áseta ein ov høgan prís til føroyskar borgarar og vinnulív?
3. Hvat ætlar landsstýrismaðurin at gera við trupulleikan, um tað verður staðfest,
at so er?
Viðmerkingar:
Í 2016 staðfesti Kappingareftirlitið í frágreiðing, at oljufeløgini í Føroyum eru skjót at
broyta prísirnar, tá altjóða prísstøðið á brennievni hækkar, men ikki tá tað fellur.
Harumframt bleiv staðfest, at føroyska samfelagið, brúkarar og vinna, rinda ein
eykakostnað á 60 mió. kr. árliga til oljufeløgini. Hetta er 5-10% hægri avkast, enn
oljufeløgini í grannalondum okkara taka.
Í løtuni eru oljuprísirnir hækkaðir nógv, og hóast tað vanliga er so, at oljufeløgini í
Føroyum hava goymslur fyri lægri prís, so hækkar prísurin fyri føroyska samfelagið,
so hvørt sum tað verður fráboðað, at altjóða oljuprísurin hækkar.
Tí er viðkomandi at spyrja, um tað er rímiligt, at oljufeløgini skulu sleppa at hækka
prísin fyri eina vøru, sum kostaði munandi minni at keypa inn. Um oljufeløgini gera
hetta, kann tað tulkast sum, at tey vilja misnýta eina sperda støðu og vinna pening upp
á neyðina hjá føroyska samfelagnum, borgarum og vinnu.
Á Løgtingi, 11. mars 2022
Aksel V. Johannesen

-- 1 of 1 --