52-140/2021

U T T A N R Í K I S - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Tinghúsvegur 5-7 • Postrúm 3279 • FO-110 Tórshavn
 +298 30 65 00 •  ummr@ummr.fo • www.ummr.fo
Løgtingið
Tinghúsvegur 1-3
Postboks 208
110 Tórshavn
Dagfesting: 21. mars 2022
Tygara ref.:
Máltal.: 21/08502-83
Svar
upp á
§ 52a fyrispurning nr. 52-140/2021 frá Eyðgunn Samuelsen, løgtingskvinnu, um játtan til
heilsugransking, settur Jenis av Rana, landsstýrismanni.
Fyrispurningurin er soljóðandi:
1. Ætlar landsstýrismaðurin at útvega neyðuga peningin til gransking v.m., ið varð fíggjað
úr Sjúkrakassagrunninum, so hendan kann halda fram?
2. Nær kann væntast, at møgulig meirjáttan verður tøk?
3. Fer arbeiðið at halda fram eftir sama leisti, soleiðis at peningur eisini verður tøkur til
smærri verkætlanir?
Svar
Til 1: Samgongan hevur uppraðfest at skipa føroyska granskingarøkið í síni heild við at smíða nýtt
lógarverk fyri økið. Hetta bæði við løgtingslóg nr. 89 frá 7. juni 2020 um ráðgeving og stuðul til
gransking, menning og nýskapan og við kunngerð nr. 84 frá 25. mai 2021 um tilnevning av limum
í ráðið fyri gransking, menning og nýskapan.
Skipanin av granskingarøkinum er enn í síni tilgongd, har landsstýrismaðurin hevur sett ráðið fyri
gransking, menning og nýskapan, sum verður virkið frá 31. mars 2022, og sum m.a. skal arbeiða
við einari strategiskari ætlan fyri gransking í Føroyum og uttanlands.
Nýggja skipanin leggur upp til, at ein felags fyrisiting fyri gransking, menning og nýskapan verður,
sum er galdandi fyri alt landsstýrið. Tey ymsu landsstýrisfólkini kunnu soleiðis lata hesi felags
fyrisiting upp í hendi at umsita granskingarjáttanina innan teirra málsøki – eitt nú innan heilsuøki.
Tá verður skipað ein sjálvstøðug faknevnd, sum er mannað við fakfólkum innan hetta ávísa
málsøki, sum skal stjórna stuðulsskipanum og hava evstu ábyrgd av málsviðgerð og avgerð um at
játta stuðul í samsvari við ásettar reglur innan hetta øki.
Løgtingið hevur somuleiðis samtykt sáttmála um atlimaskap í granskingar- og
nýskapanarsamstarvinum hjá ES, Horizon Europe, har til ber hjá føroyskum granskarum at søkja
fígging til bæði altjóða og føroyskar granskingarverkætlanir, herímillum eisini
granskingarverkætlanir innan heilsu. Væntandi verður sáttmálin undirskrivaður við ES hesa
árshálvuna.

-- 1 of 2 --

U T T A N R Í K I S - O G M E N T A M Á L A R Á Ð I Ð
Tinghúsvegur 5-7 • Postrúm 3279 • FO-110 Tórshavn
 +298 30 65 00 •  ummr@ummr.fo • www.ummr.fo Page 2 of 2
Til 2: Játtanin til heilsugransking verður partur av tí faknevnd, sum verður sett undir avvarðandi
aðalráði. Vísandi til spurning 1, er hetta partur av tí tilgongd, sum snýr seg um at skipa
granskingarøkið í síni heild.
Til 3: Tað er onki til hindurs fyri, at játtan verður latin smærri verkætlanum. Størri og smærri
verkætlanir fáa tó stuðul eftir tí meting, sum faknevndirnar koma ásamt um, sum er ein ítøkilig
faklig meting av teimum umsóknum, sum gera seg galdandi, og sum í síni viðgerð verða
samanbornar við hvørja aðra.
Vinarliga
Jenis av Rana
landsstýrismaður

-- 2 of 2 --

Skrivligur fyrispurningur
eftir § 52a í Tingskipanini
Spyrjari: Eyðgunn Samuelsen, løgtingsmaður
Svarari: Jenis av Rana, landsstýrismaður í uttanríkis- og mentamálum
Evni: Játtan til heilsugransking
Spurningar:
1. Ætlar landsstýrismaðurin at útvega neyðuga peningin til gransking v.m., ið
varð fíggjað úr Sjúkrakassagrunninum, so hendan kann halda fram?
2. Nær kann væntast, at møgulig meirjáttan verður tøk?
3. Fer arbeiðið at halda fram eftir sama leisti, soleiðis at peningur eisini verður
tøkur til smærri verkætlanir?
Viðmerkingar:
Tá ið sjúkrakassarnir vórðu avtiknir í 2009, áttu teir 23,5 milliónir kr. Løgtingið gjørdi
av, at pengarnir hjá sjúkrakassunum skuldu brúkast til at menna heilsuøkið í Føroyum.
Pengarnir skuldu lutast út til kanningar og gransking á ymiskum heilsuøkjum og í
øllum landinum. Avtala varð gjørd við Granskingarráðið um at umsita stuðulin úr
grunninum.
Grunnurin er nú tómur, og frágreiðing er gjørd um, hvussu stuðulin er brúktur. Øll, ið
hava fingið stuðul úr grunninum, hava fingið høvi at koma við tilmælum um, hvussu
stuðul til heilsuøkið kann latast frameftir. Eisini varð frágreiðingin løgd alment fram,
og pallborðskjak var um, hvussu peningurin hevur verið gagnnýttur.
Tað er breið semja um, at tað hevur eydnast at menna heilsuøkið munandi hesi árini
við peninginum frá sjúkrakassunum í Føroyum. Verkætlanirnar hava givið nýggja
vitan, betri heilsutilboð, styrkt fakligar førleikar og samstarv um gransking á
heilsuøkinum. Tað hevur eydnast at seta fleiri nýggjar granskarar við, sum fara at
kunna flyta okkum enn longri fram á leið.
Stuðul til gransking er íløga, sum í nógvum førum loysir seg fíggjarliga og
menniskjaliga. Hetta er ikki minst galdandi í heilsuverkinum, har læknar við
granskingarroyndum kunnu átaka sær fleiri serviðgerðir í Føroyum, heldur enn at
senda fólk av landinum til viðgerðar. Hetta er í longdini bæði betri og bíligari fyri
borgaran og fyri samfelagið.
Eisini hava smærru verkætlanirnar, ið hava fingið stuðul úr grunninum, havt sera
stóran týdning fyri áhugafeløg og limir tess kring landið, og tær hava verið við til at
skapa størri fólksligt tilvit um nyttuna av gransking fyri tann einstaka.
Niðurstøðan má vera, at tað er neyðugt, at tað almenna raðfestir gransking væl hægri,
soleiðis at góða gongdin kann halda fram. Annars kann vandi vera fyri, at vit missa

-- 1 of 2 --

fólk aftur av landinum og tað, sum er bygt upp, við fænum úr Sjúkrakassagrunninum,
verður mist.
Fyri at fáa lýst, hvat landstýrismaðurin ætlar í samband við framhaldandi menning av
granskingini á heilsuøkinum, verða hesir spurningar settir.
Á Løgtingi, 9. mars 2022
Eyðgunn Samuelsen

-- 2 of 2 --